some quotes....

I just want to tell you, I'm the one who was supposed to take care of everything. I'm the one who was supposed to make everything okay for everybody. It just didn't work out like that. And I left. I left you... And now, I'm an old broken down piece of meat... and I'm alone. And I deserve to be all alone. I just don't want you to hate me.

-Randy 'The Ram' Robinson, The Wrestler

mardi 7 février 2017

Moonlight (2016)


Chuyển thể từ vở kịch In Moonlight Black Boys Look Blue (Những chàng trai da đen buồn bã dưới ánh trăng) của nhà biên kịch mới nổi Tarell Alvin McCraney, Moonlight của đạo diễn Barry Jenkins là ba lát cắt trong cuộc đời đầy biến cố của Chiron – từ nhóc “Little” nhỏ bé ít nói (Alex Hibbert), tới cậu học sinh nhạy cảm Chiron (Ashton Sanders), và cuối cùng là chàng thanh niên dạn dày với đời “Black” (Trevante Rhodes).

Không cha, “Little” lớn lên với người thân duy nhất trong đời cậu là bà mẹ nghiện ngập Paula (Naomie Harris) trong cảnh túng thiếu điển hình của cộng đồng da đen nghèo thành phố biển Miami miền Nam nước Mỹ. Chẳng tìm thấy niềm vui ở nhà khi mà đến chiếc tivi độc nhất trong nhà cũng bị bà Paula đem đi cầm cố, lại bị chúng bạn thường xuyên bắt nạt vì tính tình dịu dàng chẳng đúng “chất” dân da đen, “Little” phải câm lặng chịu đựng sự trớ trêu của số phận cho đến ngày cậu gặp được Juan (Mahershala Ali) – gã đàn ông kiếm sống bằng nghề buôn ma túy nhưng lại có tính cách cao thượng hiếm có. Có lẽ nhìn thấy ở “Little” hình bóng của chính mình ngày bé, Juan cùng cô bạn gái xinh đẹp Teresa (Janelle Monáe) sẵn sàng dang rộng vòng tay che trở cho “Little” và tiếp cho cậu bé nghị lực sống bằng tình yêu thương, sự trân trọng, và những câu chuyện ý nghĩa về sự kiên cường của cộng đồng người Mỹ gốc Phi. Juan cũng chính là người truyền cho “Little” tình yêu với biển cả qua những bài học bơi trong làn nước ấm Vịnh Caribe dưới ánh trăng sáng. Bên cạnh Juan và Teresa, “Little” còn tìm được người bạn thân đầu đời, đó là “Kev” (Jaden Piner) gan góc – người đã giúp “Little” có đủ dũng cảm để đương đầu với lũ nhóc đầu gấu đồng lứa.

Trong lát cắt thứ hai của Moonlight, “Little” đã trở thành cậu thiếu niên Chiron mảnh khảnh và nhạy cảm như ngày nào. Cái khí chất “chẳng giống người da đen mạnh mẽ” từng khiến Chiron bị lũ bạn bắt nạt thủa nào hóa ra lại là có một lời giải thích hết sức đơn giản – Chiron là người đồng tính. Sống giữa một cộng đồng nơi đồng tính luyến ái còn là điều gì đó nhơ bẩn đáng xấu hổ, Chiron thực sự phải trải qua những năm tháng còn khó khăn hơn thời thơ ấu khi bà Paula ngày càng chìm sâu trong cảnh nửa tỉnh nửa mê của một con nghiện hạng nặng còn Juan đã rời xa cậu mãi mãi. Bên cạnh Chiron lúc này chỉ còn Teresa và “Kev” – nay đã là cậu nhóc điển trai Kevin (Jharrel Jerome). Thế chỗ cho Juan, Kevin trở thành người duy nhất Chiron có thể chia sẻ vui buồn dưới ánh trắng bên bờ cát trắng Miami. Nhưng cái sự ẩm ương của tuổi mới lớn lại khiến cuộc đời Chiron ngoặt sang một hướng hoàn toàn khác. Trong lát cắt cuối cùng của Moonlight, người xem sẽ được thấy dấu ấn của một số phận chìm nổi ấy in hằn lên khuôn mặt của cả Chiron – nay đã thành người thanh niên với cơ bắp cuồn cuộn “Black” và những giấc mơ dang dở trong đời.

Trong vài năm trở lại đây đề tài xung đột xã hội và sắc tộc với tâm điểm là cộng đồng người Mỹ gốc Phi đã trở thành một đề tài ưa thích của Hollywood với những tác phẩm đề cập tới muôn mặt số phận người Mỹ da màu, cũng như sự kìm kẹp đè nén mà họ phải chịu đựng xuyên suốt chiều dài lịch sử nước Mỹ. Chuyển thể từ một vở kịch của tác giả da màu, do một đạo diễn da màu dàn dựng, và có dàn diễn viên hoàn toàn da màu, chắc chắn khi tới rạp nhiều người sẽ dự đoán Moonlight sẽ lại là một tác phẩm về cuộc đấu tranh đòi quyền bình đẳng cho người da màu tại Mỹ. Quả thực bộ phim sử dụng bối cảnh chính là cộng đồng ngập ngụa trong khốn khó, ma túy, và tội ác của những người da màu tại thành phố nghỉ mát nổi tiếng Miami cùng những tác động của hoàn cảnh sống ngặt nghèo ấy lên tuổi thơ và số phận của những đứa trẻ da đen nơi đây. Nhưng với tác phẩm điện ảnh thứ hai trong sự nghiệp này, đạo diễn Barry Jenkins đã vượt qua khỏi giới hạn của một bộ phim lấy đề tài xã hội thông thường khi số phận của Chiron, của Kevin, của Juan có sức phổ quát rất lớn. Khi nhắc tới sự xa lánh, khinh bỉ của xã hội dành cho những người đồng tính luyến ái, hẳn nhiều khán giả sẽ nhớ ngay tới mối tình cay đắng của cặp đôi Ennis Del Mar (Heath Ledger) và Jack Twist (Jake Gyllenhaal) trong Brokeback Mountain – tác phẩm thuộc loại xuất sắc nhất về đề tài đồng tính trong lịch sử Hollywood với câu chuyện cảm động về những người đi tìm lấy tình yêu, đi tìm lấy lẽ sống cho chính bản thân mình. Moonlight cũng là một bộ phim như thế. Tuy Jack và Ennis da trắng, Chiron và Kevin da màu, tuy Jack và Ennis yêu nhau đến cuồng say bất chấp tất cả, tuy tình cảm giữa Chiron và Kevin chỉ là rung động đầu đời nhẹ nhàng, trong sáng, nhưng Moonlight của Barry Jenkins vẫn đem lại cho người xem sự xúc động và cảm giác đau xót về những cuộc đời với giấc mơ dang dở mà Lý An đã từng làm được 12 năm trước với Brokeback Mountain. Nhờ vào cái ý tứ sâu sắc hết sức điện ảnh ấy mà Moonlight có truyện phim liền mạch, dễ theo dõi, dễ cảm thụ bất chập việc tác phẩm được chia thành ba phần cách biệt với những khoảng lặng không âm nhạc, không lời dẫn và những câu hỏi không được giải đáp như chuyện gì đã xảy ra với Juan, với Kevin, với Paula, và với chính Chiron giữa ba lát cắt cuộc đời ấy.

Trong Thần thoại Hy Lạp, Chiron là vị Nhân Mã được kính trọng bậc nhất nhờ tài năng, nhân cách, và công lao dạy dỗ các anh hùng Hy Lạp. Chẳng có tài năng gì đặc biệt, nhưng Chiron của Moonlight cũng có một tâm hồn hết sức trong sáng, vị tha với tình cảm chân thành không bao giờ đổi thay dành cho những người thân thiết bất chấp sự vùi dập của phong ba bão táp cuộc đời. Với sự chăm chút đến từng chi tiết nhỏ nhất của đạo diễn Barry Jenkins xuyên suốt ba lát cắt của Moonlight, sẽ là không ngoa khi cho rằng Chiron là một trong những nhân vật da đen đáng nhớ nhất của điện ảnh Hollywood những năm gần đây và cũng là một trong những hình tượng nhân vật đồng tính luyến ái được xây dựng đẹp đẽ nhất, gần gũi nhất của điện ảnh Mỹ đương đại. Không cần gò ép nhân vật vào những bi kịch của bạo lực hay nước mắt, Barry Jenkins vẫn khiến khán giả phải dõi theo từng bước đi trong đời của Chiron, phải nhói đau mỗi lần phải chứng kiến tâm hồn trong sáng, nhạy cảm của Chiron bị tổn thương bởi định kiến, bởi bất hạnh của cuộc đời. Tất nhiên thành công này của Moonlight có sự đóng góp rất lớn của bộ ba Hibbert-Sanders-Rhodes – ba diễn viên được giao thể hiện ba gương mặt của Chiron trong ba giai đoạn cuộc đời. Với Hibbert, đó là một “Little” ngây thơ trong sáng, với Sanders, đó là một Chiron chập chững bước vào đời, và với Rhodes, đó là một “Black” mạnh mẽ nhưng chưa bao giờ mất đi sự nhạy cảm. Barry Jenkins đã rất tài tình khi quay riêng rẽ từng phân đoạn với bộ ba diễn viên này và cũng không để họ tiếp xúc với nhau trong quá trình làm phim, bởi vậy cách ứng xử và điệu bộ của Hibbert-Sanders-Rhodes trở nên hết sức khác nhau, giúp tạo dựng rõ nét hơn tác động của những giấc mơ lần lượt tan vỡ đến cuộc đời của Chiron từ tuổi thơ ấu đến khi trưởng thành.

Tuy “ánh trăng” của Moonlight phần lớn được dành cho Chiron, nhưng điều đáng khen là đạo diễn Jenkins không vì thế mà bỏ qua việc xây dựng hình ảnh, tính cách cho các nhân vật phụ xoay quanh cuộc đời chàng trai đồng tính. Với một kịch bản không quá nhiều thoại nhưng rất chú trọng tới từng cử chỉ, ánh mắt của từng nhân vật để họ có được chỗ đứng trong tâm trí người xem, Moonlight đã hoàn toàn thành công trong việc tạo dựng nên những cuộc đời riêng biệt, những hình ảnh riêng biệt cho tuyến nhân vật phụ như Teresa, như Paula, như Juan bất chấp thời lượng xuất hiện hết sức hạn chế của các nhân vật này. Dàn diễn viên không “sao” của Moonlight cũng xứng đáng một tràng vỗ tay từ khán giả khi họ đã tận dụng được tối đa thời gian xuất hiện trên màn ảnh để hóa thân vào các nhân vật, trong đó đáng nhớ nhất có lẽ là Mahershala Ali trong vai Juan và André Holland trong vai Kevin tuổi trưởng thành.

Bất chấp kinh phí hạn hẹp 5 triệu USD của một bộ phim độc lập, Moonlight còn có một điểm khác khiến khán giả phải ngưỡng mộ đó là phần hình ảnh và âm nhạc vào loại đáng nhớ nhất của điện ảnh Hollywood năm 2016. Tuy được quay bằng máy quay kỹ thuật số, nhưng với sự cộng tác của nhà quay phim và bạn thân lâu năm James Laxton, Barry Jenkins đã tạo dựng cho Moonlight những góc quay rộng với màu sắc ấm áp gợi nhớ tới các bộ phim được quay bằng phim điện ảnh truyền thống. Đối với mỗi lát cắt của Moonlight, tông màu và độ tương phản của hình ảnh cũng được Laxton và Jenkins điều chỉnh để phản chiếu sự thay đổi trong cuộc đời của Chiron, với những khung hình cuối cùng có gam màu trầm buồn, u tối trái ngược hoàn toàn với sự tươi sáng của những giờ phút khởi đầu bộ phim. Cũng như những thông điệp tế nhị, nhẹ nhàng không gượng ép của kịch bản Moonlight, sự thay đổi về mặt hình ảnh của phim cũng được điều chỉnh tinh tế, vừa đủ để khán giả thấy sự khác biệt giữa ba phần, nhưng cũng không đột ngột đến mức cắt đứt mạch cảm xúc của tác phẩm. Hòa nhịp cùng sự ăn ý giữa kịch bản và hình ảnh của Moonlight là phần nhạc phim hết sức ấn tượng của nhạc sĩ Nicholas Britell với sự pha trộn sáng tạo giữa dòng nhạc đặc trưng cho văn hóa da màu – hip hop và những bản nhạc cổ điển giúp tạo sức nặng tình cảm cho Moonlight, đặc biệt là trong nửa đầu bộ phim.

Có thể nói Moonlight là một thành công trọn vẹn về mặt nghệ thuật của điện ảnh Hollywood trong năm vừa qua, bộ phim hoàn toàn xứng đáng với giải Quả Cầu vàng cho phim chính kịch hay nhất vừa giành được cũng như vị thế ứng cử viên hàng đầu cho Giải Oscar phim hay nhất. Tuy nhiên, điều đáng quý nhất của bộ phim là việc đạo diễn Barry Jenkins đã vượt qua được những lo toan chủ đạo về sắc tộc, về tự do, về công bằng của dòng phim da màu để chạm tới những suy nghĩ về nhân sinh quan, về thế giới quan mà bất cứ xã hội nào, thời đại nào con người cũng vấp phải bất kể màu da, xuất thân của họ. Với Moonlight, thay vì khác thác những bi kịch, xung đột sắc tộc của xã hội Mỹ đương đại, Barry Jenkins đã chia sẻ với khán giả một cách nhẹ nhàng, sâu lắng những suy tư về cách bảo vệ sự trong sáng của các tâm hồn thơ bé trước định kiến xã hội, về cách tìm thấy lẽ sống để vượt qua những sóng gió cuộc đời, vượt qua những giấc mơ chẳng bao giờ thành hiện thực. Có lẽ ông muốn nói với họ rằng, hãy nghĩ đẹp, và sống đẹp như ánh trăng sáng trên biển đêm, như Moonlight – một trong những bộ phim đẹp nhất của điện ảnh 2016.


====