The Hateful Eight (2015)

The Hateful Eight (Tám kẻ căm hờn) là bộ phim điện ảnh thứ tám của đạo diễn Quentin Tarantino, người từng tuyên bố sẽ chỉ làm đúng 10 bộ phim trước khi từ giã sự nghiệp. Đây có lẽ cũng là tác phẩm gặp nhiều rắc rối nhất của Tarantino, từ việc kịch bản phim bị lộ trong quá trình chuẩn bị sản xuất, cho tới việc phim bị nghiệp đoàn cảnh sát Mỹ kêu gọi tẩy chay với lý do Tarantino tham gia biểu tình chống việc cảnh sát bắn người bừa bãi, hay gần đây là tiết lộ của đạo diễn về việc hãng Disney đã cố tình đẩy The Hateful Eight ra khỏi rạp để dành chỗ chiếu cho Star Wars: The Force Awakens. Nhưng dù có phải là bộ phim gần cuối sự nghiệp của đạo diễn hay là tác phẩm gặp nhiều rắc rối hay không thì The Hateful Eight vẫn là bộ phim rất đáng chú ý bởi tài năng và sự khác biệt của Tarantino luôn đưa tới cho công chúng những tác phẩm đáng nhớ. 

Được chia thành 6 Hồi riêng biệt, The Hateful Eight mở đầu với chiếc xe sáu ngựa kéo của tay chủ O.B. (James Parks) đang phi vun vút trên con đường phủ đầy tuyết trắng xứ Wyoming hướng về phía thị trấn Red Rock để tránh cơn bão tuyết giận dữ đang chực ập tới. Trong toa xe ngựa là John Ruth (Kurt Russell), tên tuổi lão luyện trong việc săn tội phạm bị truy nã đem về lĩnh thưởng, và “món hàng” mới nhất của lão – Daisy Domergue (Jennifer Jason Leigh), một phụ nữ với vẻ ngoài điên dại và món tiền thưởng cả chục nghìn đô la treo trên đầu vì án giết người. Trên đường tới Red Rock, Ruth và Dormegue gặp hai hành khách bất đắc dĩ khác là Marquis Warren (Samuel L. Jackson), một cựu nô lệ và sĩ quan Liên bang trong cuộc Nội chiến Mỹ nay đổi nghề bắt tội phạm giống như Ruth, và Chris Mannix (Walton Goggins), gã cao bồi gốc miền Nam có bố từng tham chiến trong phe Liên hiệp thua trận chuẩn bị tới Red Rock để nhậm chức cảnh sát trưởng. Không thể chạy thoát trận bão tuyết, đoàn người đành phải dừng chân tại nhà trọ Minnie’s Haberdashery. Tại đây họ gặp Bob (Demian Bichir), một người Mexico được bà chủ nhà trọ nhờ trông hộ quán trong thời gian bà đi vắng, cùng ba người khách trọ đã có mặt ở đó từ trước là Oswaldo Mobray (Tim Roth), Joe Gage (Michael Madsen), và Sandy Smithers (Bruce Dern). Theo lời tự giới thiệu của ba người thì Mobray là một tay đao phủ người Anh đến Red Rock để hành nghề theo yêu cầu của cảnh sát, Gage là một gã chăn bò quay về Wyoming thăm mẹ, còn Smithers là một viên tướng cũ của quân đội Liên minh miền Nam tới Wyoming để thăm mộ đứa con trai đã chết. Trận bão tuyết khiến tất cả khách trọ phải chôn chân trong căn nhà trọ sập xệ. Chính bối cảnh ngột ngạt ấy đã làm nảy sinh những câu hỏi về lai lịch thật sự của các khách trọ và liệu chăng họ có ý đồ gì với “món hàng” đầy giá trị mà John Ruth quyết tâm đưa bằng được về Red Rock để đưa lên giá treo cổ.   

Đối với nhiều người hâm mộ và giới phê bình điện ảnh, mỗi một bộ phim mới của Quentin Tarantino ra rạp thường được coi là một sự kiện, bởi các bộ phim của ông luôn đem lại cho họ những nhân vật đáng nhớ nhờ hình tượng, tính cách và các câu thoại hết sức khác biệt. Từ “Mr. Blonde” và “Mr. Orange” trong Reservoir Dogs (1992), tới Vincent và Jules trong Pulp Fiction (1994), “Cô Dâu” trong Kill Bill (2003), hay gần đây là Đại tá Hans Landa và Bác sĩ King Schultz trong Inglourious Basterds (2009) và Django Unchained (2012) – bộ đôi nhân vật đã đem lại cho Christoph Waltz hai giải Oscar vai nam phụ. Với bối cảnh cố định như một vở kịch nói và đất diễn chia đều cho các nhân vật, có lẽ tham vọng của Quentin Tarantino qua The Hateful Eight là in dấu của cả tám nhân vật của phim vào tâm trí khán giả. Đúng như cái tên của bộ phim, cả tám nhân vật của phim đều mang trong mình sự giận dữ và những nỗi hằn thù (“hateful”), nhưng mỗi người mỗi vẻ, họ sở hữu khí chất, tính cách và lịch sử riêng biệt. Đó là Thiếu tá Marquis Warren xuất thân nô lệ nhưng lại mang phong thái chỉ huy và toan tính nhất trong Bộ Tám với hình ảnh hoàn toàn đối nghịch Chris Mannix “Cảnh sát trưởng” (“The Sheriff”), kẻ tự nhận là cảnh sát trưởng sắp nhận chức của thị trấn Red Rock nhưng lại lộ rõ sự ngây ngô, hèn nhát, phân biệt chủng tộc ngay từ lúc gã xuất hiện ở Hồi 2. Đó là một Oswaldo Mobray “Nhỏ bé” (“The Little Man”) tỏ vẻ lịch lãm kiểu Anh nhưng lại luôn sẵn lòng khơi mào cho các cuộc đối thoại, và ở phía ngược lại là Joe Gage “Chăn bò” (“The Cow Puncher”) thô kệch nhưng thâm trầm, lặng lẽ ít nói. Đó là Bob “Người Mexico” (“The Mexican”) nhanh nhẹn hồ hởi trong vai trò chủ nhà trọ, một hình ảnh hoàn toàn tương phản với Sanford Smithers “Tướng Liên hiệp” (“The Confederate General”) bất động, lọt thỏm trong chiếc ghế xô-pha tránh xa mọi cuộc nói chuyện. Và ở trung tâm của Bộ Tám là chuyên gia săn tội phạm lĩnh thưởng John Ruth “Người treo cổ” (“The Hangman”) ương ngạnh, đa nghi với mọi âm mưu cướp đi món “tiền thưởng sống” của lão – Daisy Domergue, người phụ nữ duy nhất trong căn nhà trọ với nụ cười man dại và khuôn mặt ướt máu gợi nhớ hình ảnh của Quỷ Xa-tăng. Được thể hiện bởi dàn diễn viên hết sức nhập vai với nhiều tên tuổi gạo cội của điện ảnh Hollywood, cả tám nhân vật chính của The Hateful Eight đều để lại dấu ấn nhất định, đặc biệt là vai Daisy Domergue của Jennifer Jason Leigh và Chris Mannix của Walton Goggins. Nếu như sự man dại trong cử chỉ nhưng bí ẩn trong lời nói của mụ tù nhân Daisy làm người xem rùng mình trước nhân tố chính gây nên sự hận thù của các vị khách trọ, thì sự biến đổi khôn lường về tính cách và hình ảnh của Chris Mannix lại khiến khán giả phải đi từ ngạc nhiên này tới ngạc nhiên khác. Tuy vậy, tham vọng xây dựng nhân vật của Quentin Tarantino có lẽ đã không thực sự thành công với các vai diễn của Tim Roth (Mobray), Michael Madsen (Gage), hay Bruce Dern (Smithers) khi các nhân vật này không để lại nhiều ấn tượng về sự khác biệt. Ngay đối với Samuel L. Jackson – diễn viên quen thuộc trong các bộ phim của Quentin Tarantino, vai diễn Marquis Warren của ông tuy vẫn toát lên uy lực diễn xuất thường thấy nhưng cũng không chứa đựng nhiều điểm mới mẻ ngoài một vài đoạn thoại đắt giá, đặc biệt là mẩu đối thoại căng thẳng tới nghẹt thở giữa Warren và Smithers. Nói một cách ngắn gọn thì dàn diễn viên của The Hateful Eight có chất lượng diễn xuất chắc chắn và đồng đều hơn rất nhiều nếu phải so sánh với dàn diễn viên trong tác phẩm gần đây nhất của Tarantino là Django Unchained hay với Bộ Tám đầu tiên của Quentin Tarantino trong Reservoir Dogs. Tuy nhiên, sự thiếu vắng những nét cá tính và đặc điểm nhân vật thực sự nổi trội đã khiến bộ phim chưa tạo được những nhân vật “đinh” sánh ngang được với Jules của Pulp Fiction hay Đại tá Hans Landa của Inglourious Basterds.

Một trong những điểm sáng nhất của The Hateful Eight có lẽ là kịch bản của bộ phim. Tuy chính Django Unchained đã đem lại cho Quentin Tarantino giải Oscar thứ hai trong sự nghiệp cho kịch bản xuất sắc nhất, nhưng đây có lẽ lại là kịch bản phim đơn tuyến và ít phức tạp nhất trong số các tác phẩm của Quentin Tarantino kể cả về mặt cốt truyện và nhân vật, đặc biệt là khi so sánh với Pulp Fiction, Inglourious Basterds, hay kể cả bộ phim đầu tay của Tarantino Reservoir Dogs. Sự đơn tuyến này đã không được lặp lại ở tác phẩm mới nhất đạo diễn. Quay trở lại với cấu trúc tinh gọn của Reservoir Dogs, The Hateful Eight có số lượng nhân vật không lớn và bối cảnh chật hẹp với gần như toàn bộ thời lượng phim diễn ra chỉ trong chiếc xe ngựa bốn chỗ và sau đó là căn phòng trọ của Minnie's Haberdashery. Tuy vậy, đúng như cái tên của nó (Minnie's Haberdashery có thể tạm dịch là Tiệm kim chỉ của Minnie – bà chủ nhà trọ), căn phòng trọ chật hẹp ấy lại được chứng kiến vô số câu chuyện đan xen nhau với tuyến nhân vật được xây dựng hết sức dày dặn, nhiều màu sắc, và tất nhiên là ẩn chứa vô số bất ngờ theo phong cách các tiểu thuyết trinh thám của Agatha Christie như And Then There Were None hay Murder on the Orient Express. Không hổ danh là một trong những tác giả kịch bản xuất sắc và đặc biệt nhất của Hollywood, Quentin Tarantino đã sắp xếp tất cả những lớp truyện và chi tiết phức tạp ấy theo một bố cục hết sức chặt chẽ, dễ theo dõi, vừa đủ phức tạp để buộc khán giả phải tập trung theo dõi từ đầu tới cuối (một điều không hề đơn giản với một tác phẩm dài tới gần 3 tiếng cho bản chiếu rạp thông thường và trên 3 tiếng cho bản đặc biệt) nhưng cũng không quá rối rắm tới mức khiến khán giả không thể nắm bắt được nội dung tác phẩm. Một trong những thế mạnh giúp tạo nên phong cách rất riêng cho các tác phẩm của Quentin Tarantino đó là cấu trúc phi tuyến tính của cốt truyện, theo đó bộ phim được kể lại theo nhiều phân đoạn không theo thứ tự thời gian, và khán giả chỉ có thể ghép lại những mảnh ghép tưởng chừng rời rạc ấy bởi những nhân vật và chi tiết kịch bản mang tính kết nối để tạo nên một bức tranh ghép hoàn chỉnh cho riêng mình. Cách thức kể truyện này của Quentin Tarantino khiến các bộ phim của ông trở nên cực kì hấp dẫn và xứng đáng được thưởng thức nhiều lần, bởi cứ sau mỗi lần xem lại là khán giả lại có thể khám phá thêm những tình tiết mang tính móc nối mới, hay vị trí trong bức tranh toàn cảnh bộ phim của những chi tiết tưởng chừng vô nghĩa trong lần xem đầu tiên. The Hateful Eight chứa đựng rất nhiều mối liên hệ ngầm dạng này. Một ví dụ là chi tiết chiếc cửa mất chốt của căn phòng trọ được lặp đi lặp lại suốt từ đầu phim nhưng chỉ tới Hồi 5 người xem mới nhận ra rằng tình tiết tưởng chừng vô nghĩa đó thực ra lại đóng vai trò rất quan trọng trong việc xác định nguồn gốc thật sự của các vị khách trọ. Hay chỉ một câu nói tưởng chừng bâng quơ của John “The Hangman” Ruth khi ngã xe ở cuối Hồi 1 lại được tái hiện ở hồi cuối cùng của bộ phim theo một cách thức hết sức bất ngờ nhưng cũng hợp lý với diễn tiến của câu chuyện. Với một đạo diễn hoặc biên kịch non tay, việc các chi tiết quan trọng mang tính kết nối nằm rải rác khắp các mảnh ghép của bộ phim có thể gây ra sự nhàm chán và phân tâm cho khán giả, đặc biệt là ở phần mào đầu tác phẩm. Tuy nhiên Quentin Tarantino chưa bao giờ bị đánh giá là một tác giả non tay kiểu như vậy ngay từ những kịch bản đầu tiên trong sự nghiệp như Reservoir Dogs hay True Romance (1993). Ngay từ những phút đầu tiên, chiếc xe sáu ngựa kéo của The Hateful Eight đã cuốn khán giả theo các câu chuyện phiếm nhưng lại hàm chứa rất nhiều chi tiết đắt giá giúp tạo dựng hình ảnh của cả tám nhân vật. Cùng với đó là nhịp phim được đẩy nhanh dần qua từng Hồi, từ Hồi 1 nhẹ nhàng tới Hồi 6 dồn dập cao trào giúp khán giả luôn giữ được sự hưng phấn cần thiết. Thành công này của The Hateful Eight, ngoài kịch bản và bàn tay đạo diễn xuất sắc của Quentin Tarantino, còn là nhờ phần dựng phim mượt mà và hợp lý của Fred Raskin, người đã dần chứng tỏ được rằng anh hoàn toàn có thể tiếp bước Sally Menke, người cộng sự thân thiết và tài năng của Tarantino, trong việc giúp đạo diễn kết nối các mảnh ghép điện ảnh.   

Khi nhắc tới The Hateful Eight người ta cũng không thể không đề cập đến việc bộ phim sử dụng khổ 70 mm thay vì khổ 35 mm như các tác phẩm điện ảnh thông thường và vì thế có độ phân giải cao hơn rõ rệt. Trong thời buổi các máy quay kĩ thuật số dần thấy thế các máy quay dùng phim nhựa truyền thống, Quentin Tarantino giải thích cho lựa chọn này của mình như một tuyên ngôn nghệ thuật về tình yêu của đạo diễn đối với điện ảnh nói chung và phim nhựa nói riêng. Theo Tarantino, ông quyết tâm thực hiện The Hateful Eight với khổ phim 70 mm, bất chấp thực tế rằng số lượng rạp phim còn trang bị hệ thống chiếu phù hợp cho khổ phim này là không nhiều, sau khi chứng kiến sự thành công của đạo diễn cùng lứa Paul Thomas Anderson với việc quay và chiếu bộ phim xuất sắc The Master (2012) bằng khổ phim này. Lựa chọn này của Tarantino, cộng với tài nghệ của nhà quay phim từng ba lần đoạt giải Oscar Robert Richardson, đã tỏ ra đặc biệt hiệu quả với các cảnh quay ngoại cảnh với tuyết trắng mênh mông ở nửa đầu của phim. Những cảnh quay đặc tả thiên nhiên lạnh lẽo với những ngọn núi và con đường phủ đầy tuyết xứ Wyoming đã thực sự đem lại cho The Hateful Eight một khẩu vị mới mẻ, đặc biệt là đối với khán giả yêu phim Tarantino bởi các tác phẩm của ông thường có phần lớn thời lượng phim được quay nội cảnh trong không gian hẹp. Ngoài hiệu ứng về mặt thị giác, thiên nhiên băng giá của bộ phim cũng góp phần tạo không khí lạnh lẽo cho bộ phim ẩn chứa rất nhiều toan tính độc ác này, còn sự thay đổi đột ngột của cảnh quan trước và trong cơn bão tuyết cũng chính là hình ảnh phản chiếu cho diễn tiến bất ngờ của câu chuyện diễn ra bên trong căn phòng trọ ấm cúng. Bên cạnh khổ phim lạ, Quentin Tarantino còn kỳ công mời huyền thoại người Ý Ennio Morricone viết nhạc cho bộ phim của mình. Là một trong những thần tượng lớn nhất của Tarantino, tên tuổi nhà soạn nhạc Ennio Morricone gắn liền với rất nhiều tác phẩm điện ảnh có nhạc phim thuộc vào hàng kinh điển của điện ảnh thế giới như Once Upon a Time in America (1984), The Mission (1986), hay Cinema Paradiso (1988). Quan trọng hơn thế, Morricone còn chính là nhà soạn nhạc cho những bộ phim cao bồi miền Tây kiểu Ý của đạo diễn Sergio Leone mà ngày nay vẫn được coi là khuôn thước mẫu mực cho dòng phim này như The Good, the Bad and the Ugly (1966) hay Once Upon a Time in the West (1968). Không phụ sự trông đợi của khán giả, nhà soạn nhạc người Ý đã thực sự khơi dậy lại được cái chất hào sảng trộn lẫn bi ai của dòng phim cao bồi cổ điển vào The Hateful Eight qua những nốt nhạc thiết tha, truyền cảm. Chính nhờ phần nhạc của Morricone mà những cảnh “đinh” của bộ phim như cảnh Bob và Mannix lội tuyết đóng cọc giữa cơn bão trắng xóa đã thực sự để lại trong lòng khán giả nhiều dư vị đẹp. 

Xuất thân từ một nhân viên cho thuê băng đĩa và một tay làm phim không chuyên, mỗi bộ phim với Quentin Tarantino là một cuộc chơi của ông, là cách ông chia sẻ tình yêu điện ảnh vô bờ bến của ông đến với khán giả. Có thể coi mỗi bộ phim của đạo diễn này là một nồi lẩu thập cẩm với gia vị là những dòng phim hoặc tác giả yêu thích của Tarantino, từ các tác phẩm lấy đề tài cao bồi miền Tây nước Mỹ của Sergio Leone, những bộ phim “exploitation” (dòng phim kinh phí thấp, tập trung câu kéo khán giả bằng các đề tài giật gân với nhiều hình ảnh bạo lực, khêu gợi) thời thập niên 1970, cho tới dòng phim kiếm sĩ samurai của Nhật Bản hay thậm chí là các tác phẩm võ thuật của điện ảnh Hồng Kông. Điểm chung của các dòng phim này, và cũng là của các bộ phim của Tarantino, là sự gai góc, không tránh né các đề tài nhạy cảm như phân biệt chủng tộc, tội ác, và bạo lực. Bởi vậy mà Quentin Tarantino thường xuyên bị chỉ trích vì nồng độ bạo lực, máu me, và các từ ngữ mang màu sắc phân biệt chủng tộc đậm đặc trong các tác phẩm của ông. Không phải ngoại lệ, The Hateful Eight cũng tràn ngập các cảnh bạo lực và những từ ngữ nhạy cảm khi xuyên xuốt bộ phim người xem được chứng kiến rất nhiều cảnh máu chảy đầu rơi với đại diện là khuôn mặt dính đầy máu me từ đầu chí cuối của nhân vật Daisy Domergue. Bên cạnh đó, các từ ngữ miệt thị đối với người da đen cũng thường xuyên nằm trên cửa miệng các nhân vật trong phim, đặc biệt là những nhân vật có gốc gác miền Nam nước Mỹ nơi chủ nghĩa phân biệt chủng tộc còn lan tràn thời đó như Chris Mannix hay Sandy Smithers. Nhưng đề cập tới bạo lực không có nghĩa là cổ súy cho bạo lực, sử dụng các câu thoại có từ ngữ miệt thị không có nghĩa là cổ súy cho chủ nghĩa phân biệt chủng tộc. Quentin Tarantino luôn khẳng định rằng lựa chọn phong cách đó của mình hoàn toàn là để phục vụ mục đích nghệ thuật của ông, đó là để tỏ sự trân trọng đối với những dòng phim đặc sắc, những nét văn hóa riêng vốn đã trở thành một bộ phận không thể tách rời của xã hội và lịch sử đương đại nước Mỹ. Ý đồ vị nghệ thuật này của Tarantino được phản ánh rất rõ trong “The Hateful Eight”, khi sự sự thừa mứa máu me thực ra lại đem lại cho bộ phim chất trào phúng chế giễu xu hướng bạo lực của chính các nhân vật trong phim, còn các câu nói phân biệt chủng tộc lại chỉ giúp nêu bật hơn bối cảnh lịch sử của tác phẩm ở giai đoạn ngay sau Nội chiến Hoa Kỳ, khi mà chiến tranh và chết chóc vẫn chưa thể xóa nhòa tư tưởng khinh miệt người da đen vẫn còn lan tràn trong số đông người dân miền Nam nước Mỹ. Về khía cạnh này, có thể coi The Hateful Eight như “phần tiếp theo” của Django Unchained, theo đó “Unchained” (“thoát khỏi xiềng xích”) đề cập tới bối cảnh và lý do đã dẫn tới cuộc Nội chiến Hoa Kỳ giúp giải phóng gông cùm cho những người nô lệ miền Nam, còn “Hateful” (“căm thù”) mô tả vết thương chưa lành của cuộc chiến ấy và tàn dư của chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, vốn vẫn còn tồn tại cho tới ngày hôm nay trên nước Mỹ. 

Trong thời đại Hollywood đang ngập tràn những bộ phim chuyển thể từ tiểu thuyết hay truyện tranh, các tác phẩm làm lại (“remake”), những phần tiếp (“sequel”), thì chính các bộ phim nguyên gốc của Quentin Tarantino, được dựng nên từ kịch bản do chính tay đạo diễn chấp bút, cũng lại không thoát khỏi những lời chỉ trích về sự bắt chước, sự vay mượn hoặc lặp lại các chi tiết đã có trong các tác phẩm điện ảnh ra đời trước đó. Nhưng có lẽ ai đưa ra những lời chỉ trích như vậy đã quên đi một thực tế rằng một đặc tính quan trọng của nghệ thuật, trong đó có điện ảnh, đó là sự tiếp nối – theo đó các nghệ sĩ đi sau thừa hưởng, chắt lọc những gì tinh túy nhất của thế hệ trước để rồi bằng chính sự sáng tạo của mình tạo ra những tác phẩm nguyên bản, không thể trộn lẫn đóng góp vào tiến trình vận động chung của nghệ thuật. Đúng, The Hateful Eight” mang trong mình rất nhiều âm hưởng của dòng phim cao bồi miền Tây nước Mỹ hay các loạt phim truyền hình thời thập niên 1960 và 1970 lấy bối cảnh là vùng đất này. Tuy nhiên, với một kịch bản hết sức chặt chẽ nhưng không kém phần sáng tạo, cộng với chất lượng kỹ thuật tuyệt hảo và dàn diễn viên nhập vai, thực sự bộ phim mới nhất của Quentin Tarantino đã đem đến cho người xem một tác phẩm điện ảnh nguyên gốc, một món ăn tinh thần lý thú trong những ngày cuối cùng của năm 2015, và tất nhiên, một trong những tác phẩm điện ảnh xuất sắc nhất trong năm nay của điện ảnh Hollywood.

Me and Earl and the Dying Girl (2015)

Trong khoảng vài thập niên trở lại đây, Liên hoan phim Sundance – liên hoan phim độc lập lớn nhất nước Mỹ đã thu hút được sự chú ý đặc biệt của cả công chúng và giới truyền thông bởi rất nhiều tác phẩm điện ảnh độc lập xuất hiện lần đầu ở Sundance sau đó đã gây tiếng vang rất lớn ở Hollywood như Reservoir Dogs (1992), Little Miss Sunshine (2006), hay gần đây nhất là Whiplash (2014). Tại Liên hoan phim Sundance 2015, một trong những tác phẩm được nhắc tới nhiều nhất là Me and Earl and the Dying Girl của đạo diễn Alfonso Gomez-Rejon – bộ phim giành được cả hai Giải thưởng lớn của ban giám khảo và khán giả.     

Dựa trên tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Jesse Andrews, Me and Earl and the Dying Girl là truyện kể tuổi mới lớn về bộ ba Greg Gaines/”Me” (Thomas Mann), Earl (RJ Cyler) và Rachel Kushner/”The Dying Girl” (Olivia Cooke) trong những ngày tháng cuối cùng của đời học sinh tại trường trung học Schenley. Người kể chuyện của phim – Greg là cậu nhóc luôn nhút nhát, tự ti về cả bề ngoài và năng lực bản thân tới mức chẳng dám gắn bó với bất cứ hội nhóm nào, chẳng dám nhận ai là bạn thân, và chẳng buồn nghĩ tới một tương lai trong trường đại học. Người bạn duy nhất của Greg là Earl, cậu bé da đen sinh ra trong một gia đình nghèo khó hơn rất nhiều nhưng chia sẻ niềm yêu thích các bộ phim kinh điển với Greg. Với tình yêu chung với điện ảnh ấy,  hai người “đồng nghiệp” Greg và Earl lớn lên cùng nhau với những bộ phim tự dàn dựng mô phỏng các tác phẩm mà cả hai yêu thích, với những câu chuyện và đồ ăn lạ miệng của ông bố giáo sư của Greg (Nick Offerman), và món ... phở trong căn phòng tối tăm của ông thầy dạy sử lập dị McCarthy (Jon Bernthal). Tình bạn êm đềm của Greg và Earl trở nên đảo lộn với sự xuất hiện của cô bạn cùng trường Rachel – “cô nàng sắp chết” (“The Dying Girl”, theo đúng cách gọi của Greg) vì bị chẩn đoán mắc căn bệnh ung thư quái ác. Do mối quen biết giữa hai gia đình, Greg bị mẹ (Connie Britton) giao trọng trách phải kết thân với Rachel và giúp cô bạn vượt qua những nỗi đau cả về thể xác và tinh thần trong quá trình chữa trị ung thư. Dĩ nhiên nhiệm vụ ấy chẳng hề dễ dàng với một cậu bé mới lớn mang đầy mặc cảm tự ti như Greg. Cậu cần đến Earl, cần đến tài lẻ làm phim, và cần thay đổi chính bản thân cậu để động viên Rachel chiến thắng số phận.

Đọc qua nội dung của Me and Earl and the Dying Girl, hẳn nhiều khán giả sẽ nhận ra sự tương đồng của bộ phim này với một tác phẩm ăn khách năm 2014 của Hollywood cũng lấy đề tài về tình cảm của lứa tuổi mới lớn và cuộc chiến chống lại ung thư – The Fault in Our Stars. Nhưng với phần mở đầu tuyệt hảo trong việc giới thiệu nhân vật và bối cảnh phim, Me and Earl and the Dying Girl đã tạo dựng được một phong cách hoàn toàn khác biệt với The Fault in Our Stars. Thế chỗ cho tình yêu tuổi mới lớn nhiều phần ủy mị là tình bạn cuối cấp trong sáng, dễ thương với đủ buồn vui, hờn giận. Thế chỗ cho lòng quả cảm chống lại căn bệnh ung thư là những suy tư rất trẻ con về bản thân, về tương lai. Không chỉ có cốt truyện đặc sắc, Me and Earl and the Dying Girl còn xây dựng được tuyến nhân vật hết sức đa dạng và đáng nhớ, từ bộ ba Greg-Earl-Rachel cho tới những nhân vật phụ không xuất hiện nhiều trên phim nhưng cũng kịp để lại dấu ấn của riêng mình như ông bố giáo sư yêu mèo của Greg, bà mẹ mê rượu của Rachel, hay ông anh “côn đồ” của Earl. Tuy không phải bối cảnh chính của phim nhưng môi trường học đường của trường Schenley vẫn hiện ra vô cùng sống động với những cô cậu học sinh cuối cấp mỗi người mỗi vẻ nhưng ai cũng giữ được nét nhí nhảnh hồn nhiên của tuổi học trò. Góp phần lớn vào thành công của bộ phim trong việc xây dựng nhân vật tất nhiên là dàn diễn viên trẻ của phim với Thomas Mann u sầu nhưng luôn quan tâm tới mọi người, RJ Cyler láu cá nhưng không kém phần chững chạc, và Olivia Cooke xinh đẹp với đôi mắt tròn hút hồn khán giả.

Khởi đầu mạnh mẽ và lôi cuốn nhưng Me and Earl and the Dying Girl lại không giữ được phong độ ở nửa sau của bộ phim. Có cảm giác những ý tưởng riêng biệt khởi đầu bộ phim đã không được đạo diễn Alfonso Gomez-Rejon và biên kịch Jesse Andrews khai thác triệt để khi ở nhiều thời điểm bộ phim bị sa vào lối mòn của các tác phẩm điện ảnh xoay quanh tình cảm tuổi mới lớn, đó là quá tập trung vào miêu tả những cung bậc cảm xúc hết sức thất thường và nhiều phần sướt mướt thay vì đào sâu vào việc xây dựng tính cách nhân vật và giữ gìn nét khác biệt, trong sáng của phần đầu bộ phim. Do vậy mà tuy cái kết cảm động của bộ phim vẫn đem lại nhiều suy nghĩ cho người xem, nhưng nhìn một cách tổng thể Me and Earl and the Dying Girl không thực sự nổi bật và tạo được phong cách riêng nếu so với những bộ phim lấy đề tài tương tự như A Walk to Remember hay The Fault in Our Stars. 

Không thành công trong việc trở nên khác biệt, nhưng Me and Earl and the Dying Girl vẫn là một bộ phim đáng nhớ cho những người yêu điện ảnh – bởi bên cạnh câu chuyện về tuổi mới lớn, bộ phim còn là một tác phẩm tuyệt vời về tình yêu điện ảnh. Xuyên suốt bộ phim, khán giả được nhắc nhớ về vô vàn các tác phẩm, tác giả đã ghi dấu ấn trong lịch sử điện ảnh thế giới, từ các bộ phim “Làn sóng Mới” (“La Nouvelle Vague”) mang tính cách mạng đối với điện ảnh hiện đại, tới các bộ phim và đạo diễn thuộc nhóm “New Hollywood” – những tác giả, tác phẩm đã làm thay đổi diện mạo của điện ảnh Mỹ, và tất nhiên không thể thiếu đạo diễn người Đức Werner Herzog và các bộ phim hừng hực lửa sống và tràn đầy triết lý hiện sinh của ông. Những đoạn phim nghiệp dư của Greg và Earl, cùng màu sắc rực rỡ và cách biên tập gọn gàng, nhịp phim nhanh của Me and Earl and the Dying Girl có lẽ cũng khiến nhiều khán giả liên tưởng tới các bộ phim của Wes Anderson, một trong những đạo diễn nổi bật nhất của Hollywood vào thời điểm hiện tại. Tuy mối liên hệ giữa tình yêu điện ảnh nhiệt thành của Greg và Earl và sự hình thành tính cách của hai cậu nhóc không thực sự được đạo diễn Gomez-Rejon phát triển một cách rõ ràng, nhưng tình cảm chân thành, sâu sắc và không hề phù phiếm của các cậu bé dành cho điện ảnh cũng đủ để người xem cảm nhận được tình yêu của chính đạo diễn, biên kịch, và đội ngũ làm phim dành cho môn nghệ thuật thứ Bảy. Xem một bộ phim để thấy yêu điện ảnh hơn, chỉ từng ấy thôi có lẽ cũng đã là đủ để Me and Earl and the Dying Girl có chỗ đứng riêng trong lòng người hâm mộ.

Ali (2001)

Michael Mann là một trong những đạo diễn nổi bật nhất của dòng phim hành động tại Hollywood với các tác phẩm gây tiếng vang lớn như Người Mohican cuối cùng (The Last of the Mohicans, 1992) hay Heat (1995). Năm 2001, lần đầu tiên Mann thử sức với thể loại phim tiểu sử với Ali, tác phẩm nói về cuộc đời của huyền thoại vĩ đại nhất trong lịch sử môn quyền Anh – Muhammad Ali. Tên tuổi của Mann, tầm vóc của Muhammad Ali, thêm vào đó là việc ngôi sao hành động hàng đầu của Hollywood Will Smith được tin tưởng giao vai diễn trung tâm của bộ phim, tất cả đã biến Ali trở thành một trong những món quà Giáng Sinh được mong đợi nhất khi tác phẩm được công chiếu vào đúng ngày 25 tháng 12 năm 2001.

Với Ali, đạo diễn Michael Mann tập trung khắc họa 10 năm đầu sự nghiệp thi đấu chuyên nghiệp của Muhammad Ali giai đoạn 1964-1974. Đây cũng là giai đoạn đáng nhớ nhất trong cuộc đời của huyền thoại quyền Anh, từ khi ông mới chỉ là tay đấm nghiệp dư Cassius Clay, Jr. muốn giành ngôi vô địch hạng nặng thế giới từ tay võ sĩ “bất khả chiến bại” thời điểm đó là Sonny Liston (Michael Bentt) cho tới “Cuộc đấu trong rừng rậm” (“The Rumble in the Jungle”) – trận đấu có lẽ là đáng nhớ nhất trong sự nghiệp của Ali với một huyền thoại quyền Anh khác là George Foreman (Charles Shufford) tại Kinshasa, Zaire năm 1974. Xen giữa hai cuộc đấu đáng nhớ đó, Ali còn đưa tới khán giả rất nhiều sự kiện quan trọng khác trong cuộc đời người võ sĩ vĩ đại, từ việc ông cải đạo sang Đạo Hồi và lấy tên Muhammad Ali, tới giai đoạn ông bị cấm thi đấu, thậm chí là đứng trước nguy cơ phải vào tù vì Ali đã dám đứng lên chống lại lệnh gọi nhập ngũ của Chính phủ Mỹ vì ông tuyên bố mình không muốn tham gia vào những hành động bạo lực vô nghĩa của Hoa Kỳ trong Chiến tranh Việt Nam khi mà bất công, phân biệt chủng tộc vẫn còn đầy rẫy ngay trên chính mảnh đất quê hương của ông. Giai đoạn 1964-1974 cũng đánh dấu những năm sôi động nhất của phong trào đấu tranh đòi bình đẳng xã hội cho người da màu tại Hoa Kỳ. Người xem phần nào cũng có thể cảm nhận thấy không khí của những năm tháng nóng bỏng đó qua những thước phim của Ali khắc họa các sự kiện quan trọng trong lịch sử nước Mỹ thời điểm này như vụ ám sát hai lãnh tụ hàng đầu của cộng đồng da màu là Malcolm X (Mario Van Peebles) và Martin Luther King, Jr. (LeVar Burton), hay vai trò của chính Muhammad Ali trong cộng đồng người da màu theo Đạo Hồi ở Hoa Kỳ “Nation of Islam”. Tuy nhiên phần lớn thời lượng hai tiếng rưỡi của bộ phim được dành để khắc họa những suy nghĩ, tâm tư của Ali trong những năm thăng trầm này, cũng như cá tính và tình cảm nồng nhiệt mà ông dành cho người hâm mộ và những người thân thiết.

Tuy được coi là cái tên hút khách hàng đầu Hollywood những năm đầu thập niên 2000 nhưng việc Will Smith được lựa chọn vào vai Muhammad Ali có lẽ đã khiến không ít người lo ngại bởi anh có khuôn mặt rất khác Ali và dáng vóc rắn rỏi nhưng có phần mảnh khảnh của Smith cũng không thực sự phù hợp cho việc thủ vai một tay đấm quyền anh hạng nặng. Tuy nhiên những nỗ lực tăng cân và tập luyện của Will Smith đã giúp anh phần nào gợi nhớ được tới hình ảnh của Muhammad Ali trong những năm tháng đỉnh cao. Đặc biệt trong những phân đoạn mô tả các trận đấu lịch sử của Ali, Will Smith đã thực sự giúp người xem cảm nhận được phong cách thi đấu rất riêng của Muhammad Ali “Lướt nhanh như bướm lượn, đấm mạnh như ong đốt” (“Float like a butterfly, sting like a bee”). Tuy nhiên, với một kịch bản phim tương đối dàn trải và thiếu điểm nhấn, Will Smith đã không thực sự thể hiện được cá tính ấn tượng bên trong và bên ngoài sàn đấu của Muhammad Ali. Bởi vậy mà tuy phần thoại của Smith tràn đầy những câu nói bất hủ của Ali nhưng người xem khó lòng cảm nhận được sức hút của hình tượng Muhammad Ali qua diễn xuất chưa đủ nhiệt của Will Smith.

Cũng rơi vào tình trạng chỉ thành công một nửa như diễn xuất của Will Smith là phần kịch bản và biên tập của phim. Là một bộ phim dày đặc sự kiện, Ali đã đưa tới cho người xem hầu như toàn bộ những sự kiện và gương mặt quan trọng nhất đối với Muhammad Ali trong quãng đời mười năm của ông từ 1964 tới 1974. Từ các cuộc đấu bốc tới tay đấm kì phùng địch thủ Joe Frazier (James Toney), từ những mối tình liên tiếp của Ali với ba đời vợ của ông là Sonji (Jada Pinkett Smith, vợ ngoài đời thực của Will Smith tại thời điểm quay bộ phim), Belinda (Nona Gaye), và Veronica (Michael Michele) tới mối quan hệ nửa công việc, nửa bạn bè của huyền thoại quyền Anh với nhà báo thể thao Howard Cosell (Jon Voight), tất cả đều được khắc họa đầy đủ và rõ ràng trong Ali. Tuy nhiên chính việc chăm chút tới từng chi tiết trong cuộc đời nhiều sự kiện của Muhammad Ali đã khiến bộ phim thiếu đi điểm nhấn cần thiết cho chính nhân vật trung tâm của phim, bởi vậy mà dù đã rất cố gắng nhưng Will Smith đã không thể thực sự làm thỏa mãn người xem về một hình ảnh chân thực và sống động nhất có thể của tay đấm vĩ đại nhất mọi thời đại. Truyện phim dàn trải, thiếu tính kết nối của Ali cũng khiến nhịp phim bị đứt đoạn và không tạo được âm hưởng cần thiết về mặt cảm xúc cho khán giả. Ngay cả điểm sáng của phim – những trường đoạn mô tả các trận đấm bốc đáng nhớ của Muhammad Ali qua phần quay phim xuất sắc của Emmanuel Lubezki cũng không thực sự đem lại cảm giác thỏa mãn cho khán giả khi mà các đối thủ của Ali, vốn cũng là những cái tên vô cùng đáng nhớ của làng quyền Anh như Frazier hay Foreman, bị khắc họa hết sức mờ nhạt tới mức làm giảm đi phần nào giá trị của những cuộc đấu lịch sử này.

Là một bộ phim mang theo nhiều hy vọng của người hâm mộ điện ảnh và thể thao, Ali đã không thực sự thành công trong việc đem lại cho người xem một cái nhìn toàn diện, sâu sắc nhất có thể về Muhammad Ali, một trong những tên tuổi vĩ đại nhất trong lịch sử thể thao Hoa Kỳ. Tuy nhiên, những nỗ lực của đạo diễn Michael Mann và diễn viên Will Smith ít nhất cũng đã đem lại cho những khán giả trẻ, những người vốn đã quá quen với việc thương mại hóa triệt để môn quyền Anh, một cái nhìn khác về giá trị chân thực của môn thể thao này, đó là tinh thần cao thượng, nỗ lực hết mình trên sàn đấu và tư tưởng dấn thân, dám đấu tranh chống lại bất công xã hội bên ngoài sàn đấu. Đại diện cho giá trị chân thực ấy của quyền Anh, không ai khác chính là Muhammad Ali, người đã dám sống và chiến đấu hết mình cho những lý tưởng sống của ông.

=======

Bản đã được biên tập trên Zing.