some quotes....

I just want to tell you, I'm the one who was supposed to take care of everything. I'm the one who was supposed to make everything okay for everybody. It just didn't work out like that. And I left. I left you... And now, I'm an old broken down piece of meat... and I'm alone. And I deserve to be all alone. I just don't want you to hate me.

-Randy 'The Ram' Robinson, The Wrestler

samedi 28 novembre 2015

Beasts of No Nation (2015)




“The first casualty of war is innocence.” (“Sự ngây thơ là nạn nhân đầu tiên của chiến tranh.”)

“If you run, the beast will get you. If you stay, the beast will eat you.” (“Nếu bạn bỏ chạy, con thú ấy sẽ bắt được bạn. Nếu bạn ở lại, con thú ấy sẽ ăn thịt bạn.”)

Trên đây là hai câu dẫn đề (“tagline”) cho hai bộ phim nổi tiếng Platoon (Trung đội, 1986) của Oliver Stone và City of God (Thành phố của Chúa, 2002) của Fernando Meirelles. Tuy lấy bối cảnh rất khác nhau – Platoon là Chiến tranh Việt Nam còn City of God là những cuộc chiến băng đảng ở Rio de Janeiro (Brazil), nhưng cả hai bộ phim đều kể lại những câu chuyện về sự hủy hoại của nhân cách, của những suy nghĩ ngây thơ trong mỗi con người bởi sức tàn phá của bạo lực, của lòng tham, của những thiếu thốn tột cùng cả về vật chất và tinh thần. Cũng khắc họa một bi kịch tương tự như vậy, nhưng lần này là ở một quốc gia Tây Phi xa xôi, Beasts of No Nation (Những con thú không chốn nương thân) là một bộ phim hòa trộn cả PlatoonCity of God với nhân vật chính là những đứa trẻ (như trong City of God) bị ném vào bối cảnh chiến tranh không giới tuyến (như trong Platoon) để rồi phải trở thành những tên lính – những con thú khát máu. 

Beasts of No Nation là câu chuyện về Agu (Abraham Attah), cậu bé mảnh khảnh với thân hình khẳng khiu của một đứa trẻ chưa qua tuổi dậy thì và tâm hồn vô tư, nhí nhảnh của đứa con được may mắn sinh ra trong một gia đình hạnh phúc. Nhưng tuổi thơ của Agu nhanh chóng bị cắt đứt bởi chiến tranh, khi những cuộc giao tranh khốc liệt giữa các phe phái khiến gia đình cậu phải ly tán, kẻ còn, người mất, còn bản thân Agu thì rơi vào tay của gã Chỉ huy trưởng “Commandant” (Idris Elba) và nhanh chóng trở thành một người lính giữa vô vàn “lính trẻ em” khác trong tiểu đoàn của gã. So với những cái chết và nỗi sợ hãi tột độ ập lên đầu Agu ngay những thời khắc đầu tiên của cuộc chiến, thì “đời lính” trong tiểu đoàn của Chỉ huy trưởng thoạt khiến cậu bé bình tâm và nuôi lại hy vọng tìm về với gia đình. Nhưng rồi nhanh chóng Agu nhận ra rằng cái tiểu đoàn “lính trẻ em” mà cậu đang lạc vào luôn ẩn chứa điều gì đó bất an, và đằng sau những những câu nói hùng hồn kích động tinh thần và phong thái dũng cảm ngoài chiến trường, gã Chỉ huy trưởng dường như cũng che dấu một vết rách rộng hoác trong tâm hồn. Nhưng bàng hoàng hơn đối với Agu là khi cậu bé nhận ra rằng chính tâm hồn ngây thơ và niềm tin vào tình người, vào Chúa của cậu cũng dần bị bạo lực và chết chóc của chiến tranh phá nát. Từ một đứa trẻ ngây thơ trong gia đình, giờ đây Agu chỉ còn là một con thú sống theo bản năng, một con thú không chốn nương thân.

Đạo diễn của Beasts of No Nation là Cary Joji Fukunaga, người khởi đầu sự nghiệp điện ảnh cũng với một bộ phim về đề tài ảnh hưởng của sự nghèo khó và tội ác lên tuổi thơ (Sin Nombre năm 2009). Tuy vậy Fukunaga được biết tới nhiều nhất có lẽ là nhờ mùa đầu tiên của loạt phim truyền hình True Detective – loạt phim truyền hình gây tiếng vang lớn năm 2014 do Fukunaga thực hiện lấy đề tài tội ác và diễn biến tâm lý của những người dính dáng đến chúng. Ở Beasts of No Nation, người xem lại được thấy những thủ pháp quen thuộc đã tạo dựng tên tuổi cho Fukunaga trong True Detective như sử dụng tông màu hoặc ngả vàng, hoặc tương phản tạo dựng không khí trầm buồn cho phim; dùng những cú bấm máy dài theo chân các nhân vật giúp cảnh quay có cảm giác thực tế như phim tài liệu; và sử dụng nhiều khung hình cận cảnh và những lời kể, thuyết minh để chia sẻ hết mức có thể với khán giả những suy nghĩ, biến động trong tâm hồn các nhân vật của phim. Phong cách đạo diễn rất chắc tay này của Fukunaga đã giúp Beasts of No Nation lôi cuốn hơn nhờ bố cục chặt chẽ và nhịp phim đều đặn với những khoảng nghỉ cần thiết để khán giả kịp cảm nhận những thời khắc cao trào của các trận chiến, của sự đối lập giữa Agu và Chỉ huy trưởng, của sự tương phản giữa nhân tính và vô nhân tính. Bố cục chặt chẽ của phim cũng đã giúp Beasts of No Nation khỏa lấp được phần nào khiếm khuyết của chính Fukunaga khi xây dựng kịch bản phim, một kịch bản chưa hẳn hợp lý với phần dẫn nhập dài quá mức cần thiết trong khi thời lượng dành để phát triển các nhân vật đôi khi tạo cảm giác thiếu hụt. Bố cục mang chất điện ảnh của Beasts of No Nation càng tỏ ra có hiệu quả trong việc lưu giữ cảm xúc cho khán giả khi ta so sánh tác phẩm này với loạt phim True Detective của Fukunaga, khi sự chênh lệch chất lượng giữa những tập đầu xuất sắc và những tập cuối lê thê khó lòng khơi nguồn cảm xúc cho người xem từ đầu cho tới cuối của loạt phim. 

Đóng góp vào thành công của Beasts of No Nation không thể không kể tới diễn xuất xuất sắc của bộ đôi diễn viên chính Abraham Attah – Idris Elba. Cậu bé vô danh người Ghana đã khiến khán giả phải bất ngờ khi thể hiện hết sức thành công sự chuyển biến trong tâm hồn của Agu từ một đứa trẻ ngây thơ, tinh nghịch tới một tên lính cằn cỗi, mất niềm tin vào cuộc sống. Bởi vậy không ngạc nhiên khi với vai diễn này Attah đã được Ban Giám khảo Liên hoan phim Venice trao Giải thưởng Marcello Mastroianni dành cho diễn viên mới xuất sắc nhất – giải thưởng từng giúp những cái tên như Gael Garcia Bernal (năm 2001), Moon So-ri (2002), và Jennifer Lawrence (2008) được công chúng biết tới. Đối nghịch với Attah hồn nhiên, mảnh khảnh là một Idris Elba cao lớn, lọc lõi luôn khiến người khác phải nể phục và khiếp sợ. Tạo dựng tên tuổi nhờ những vai diễn thủ lĩnh đòi hỏi uy lực diễn xuất mạnh mẽ như vị lãnh tụ Nelson Mandela trong Mandela: Long Walk to Freedom (2013) hay viên chỉ huy Stacker Pentecost trong Pacific Rim (2013), việc thể hiện chất lãnh đạo của “Chỉ huy trưởng” là điều hoàn toàn nằm trong khả năng của Elba. Nhưng không dừng lại ở đó, Elba còn tỏ ra xuất sắc trong việc khắc họa những góc khuất của gã Chỉ huy trưởng với đủ cả tham lam, độc ác, và thậm chí là những giờ phút dễ tổn thương tưởng chừng không thể bắt gặp ở một tay chiến binh dày dặn kinh nghiệm trận mạc. Sự tương phản giữa cái ngây thơ của Attah và kinh nghiệm tiết chế của Elba đã giúp bộ phim tái hiện rõ ràng hơn sức tàn phá khủng khiếp của chiến tranh lên tâm hồn và nhân tính của những người bị cuốn vào vòng xoáy đó. Xứng đáng với những lời ngợi khen còn là dàn diễn viên phụ của Beasts of No Nation với rất nhiều diễn viên không chuyên thủ vai những đứa trẻ-người lính trong tiểu đoàn của Chỉ huy trưởng. Tuy không nhiều đất diễn, nhưng với những ánh mắt, cử chỉ lúc ngây thơ nồng nhiệt, lúc hằn học lạnh lùng, những diễn viên nhí của bộ phim cũng đã hoàn thành nhiệm vụ trong việc tạo nên một bức tranh toàn cảnh nhiều màu sắc và rất đáng nhớ về nạn bắt trẻ em đi lính trong các cuộc xung đột ở châu Phi.

Theo tôi Beasts of No Nation là một bộ phim thành công. Có thể kịch bản mang phong cách rất truyền thống của bộ phim không đem lại nhiều đột phá hay bất ngờ cho khán giả. Có thể thời lượng trên hai tiếng của Beasts of No Nation vẫn còn những giây phút trùng nhịp có cảm giác thừa thãi. Tuy nhiên cái cách Fukunaga chăm chút cho từng khung hình, cái cách Attah và Elba nỗ lực trong từng cảnh quay, cũng đã đủ nhắc nhớ người xem rằng ở đâu đó ở châu Phi vẫn còn rất nhiều những bi kịch bị lãng quên của những đứa trẻ-người lính như Agu. Những bi kịch trên phim như vậy của Agu, và thậm chí là của gã Chỉ huy trưởng, không chỉ khiến người xem cảm nhận sâu sắc hơn về sự vô nghĩa và tàn bạo của chiến tranh, mà còn là lời kêu gọi chúng ta – thế giới cần phải nỗ lực hơn nữa để chúng không tái diễn với những số phận, mảnh đời khác, ở những quốc gia, thời khắc khác.