Bạch phát ma nữ truyện (1993)

Bạch phát ma nữ truyện là một tác phẩm kiếm hiệp vào loại nổi tiếng nhất của Lương Vũ Sinh, bằng chứng là nó đã được chuyển thể thành phim điện ảnh và truyền hình rất nhiều lần, nhưng chắc chắn phiên bản 1993 do Vu Nhân Thái thực hiện vẫn sẽ được coi là phiên bản xuất sắc nhất.

Trác Nhất Hàng (Trương Quốc Vinh) là đại đệ tử của phái Võ Đang với tài nghệ vào loại hàng đầu trong Bát đại môn phái. Anh là niềm hy vọng của cả phái Võ Đang và giang hồ trong cảnh loạn lạc cuối đời nhà Minh tuy nhiên Nhất Hàng lại chẳng màng chức vị hay danh tiếng, anh chỉ thích đối tửu cùng người bạn lâu năm Ngô Tam Quế (Cao Hùng Sơn - người thủ vai Lâm Xung trong loạt phim truyền hình cùng tên) và tơ tưởng tới người trong mộng của anh - nàng Lang nữ (Lâm Thanh Hà đang ở đỉnh cao của sự nghiệp và nhan sắc) xinh đẹp, đệ nhất sát thủ của Thần Cung giáo - kẻ địch của Bát đại môn phái. Và rồi Nhất Hàng cùng Lang nữ cũng đến được với nhau, Nhất Hàng đặt tên cho người yêu của mình là Luyện Nghê Thường, còn nàng Nghê Thường bắt người yêu phải thề rằng anh sẽ luôn tin tưởng vào cô bất kể chuyện gì xảy ra. Và tất nhiên với một mối tình ngang trái kiểu Romeo và Juliette thì sẽ có rất nhiều thứ ập đến với Nhất Hàng và Nghê Thường, đó là sự ngăn cản từ phía phái Võ Đang với Nhất Hàng, từ phía Cơ Vô Song (Ngô Trấn Vũ và Lã Thiếu Linh trong "một" vai ... dính liền) giáo chủ Thần Cung giáo, đó là sự kiện nhà Thanh xâm chiếm Trung Quốc nhờ sự tiếp tay của Ngô Tam Quế. Kết quả thì như tất cả những ai yêu kiếm hiệp đều đã biết, nàng Nghê Thường biến thành Bạch phát ma nữ với mái tóc trắng xóa, còn Nhất Hàng suốt phần đời còn lại đứng canh trên đỉnh núi tuyết trắng để tìm thứ thảo dược giúp hồi sinh mái tóc của nàng Nghê Thường. Nhưng cái người xem quan tâm là bi kịch nào đã đẩy Nghê Thường và Nhất Hàng tới số phận đau khổ như vậy.

Điều ấn tượng nhất ở Bạch phát ma nữ truyện chắc chắn là diễn xuất tuyệt vời của bộ đôi Lâm Thanh Hà và Trương Quốc Vinh. Đây có lẽ là bộ phim hiếm hoi trong lịch sử điện ảnh Hồng Kông mà hai ngôi sao vào loại sáng nhất lại đồng ý ... đóng những cảnh thân mật tầm cỡ ... gần như phim Hollywood, những cảnh đó được thực hiện rất đẹp (người quay Bạch phát ma nữ truyện là Bào Đức Hy - quay phim của Ngọa hổ tàng long), đẹp như nét xuân sắc của Lâm Thanh Hà, ánh mắt buồn bã của Trương Quốc Vinh và vẻ mờ ảo của cả bộ phim. Đạo diễn Vu Nhân Thái đã rất thành công trong việc cân bằng các yếu tố võ thuật - tưởng tượng (fantasy) - bi kịch và lãng mạn của phim, một điều cũng hiếm khi xảy ra với dòng phim võ thuật của Hồng Kông đầu thập niên 1990, vì thế Bạch phát ma nữ truyện trở nên lôi cuốn khán giả nhờ tất cả những yếu tố, chi tiết của nó chứ không cần phải dựa vào bất cứ một yếu tố duy nhất nào. Tóm lại chỉ có thể nói rằng Bạch phát ma nữ truyện là một bộ phim cần xem cho bất cứ ai muốn tìm hiểu phim kiếm hiệp Hồng Kông hay chỉ đơn giản là muốn hiểu lý do tại sao Lâm Thanh Hà lại được coi là gương mặt nổi bật nhất của điện ảnh xứ Cảng thơm trong giai đoạn này.

Mùi đu đủ xanh (1993)

Mùi đu đủ xanh (L’odeur de la papaye verte) là phim đầu tay của Trần Anh Hùng và ngay lập tức đưa anh lên hàng đạo diễn triển vọng của làng điện ảnh Pháp với giải Caméra Vàng tại Liên hoan phim Cannes (lúc đầu tôi tưởng phim này dành cho quay phim xuất sắc nhất nhưng hóa ra nó dành cho phim đầu tay, và Trần Anh Hùng cũng không phải người quay phim) và César cho phim đầu tay, chưa kể đây là đại diện của Việt Nam duy nhất cho đến nay lọt vào vòng 5 phim tranh Oscar phim nói tiếng nước ngoài.

Tuy lấy bối cảnh Việt Nam, nội dung phim Việt Nam, diễn viên Việt Nam (gốc Việt + gốc Lào + Việt “thật”) nhưng Mùi đu đủ xanh rất “Pháp” và mang ngay những “trademark” sau này của Trần Anh Hùng, đó là rất nhiều cảnh tĩnh, rất ít thoại, đề cập rất nhiều tới những giá trị gia đình và … Trần Nữ Yên Khê (thực ra Yên Khê xuất hiện ngay từ 2 phim ngắn đầu tay của Anh Hùng, trong Mùi đu đủ xanh cô còn tham gia dựng bối cảnh – “stagiaire de décorateur”). Nhân vật chính của Mùi đu đủ xanh là Mùi, hầu gái (hay như ngôn ngữ hiện đại bây giờ la “oshin”) cho một gia đình giàu có gốc Hoa bán lụa ở Sài Gòn khoảng thập niên 1950. Đi ở cho gia đình nhà chủ từ ngày còn bé, Mùi được chứng kiến những bộ mặt khác nhau của một gia đình giàu có, từ câu chuyện tình buồn của ông khách lạ với mẹ ông chủ, sự nổi loạn ẩn sau tiếng đàn của ông chủ hay tình mẫu tử thầm kín của bà chủ dành cho Mùi. 2/3 bộ phim diễn ra khi Mùi còn nhỏ, người thủ vai Mùi lúc này là một cô bé rất, rất xinh kiểu Việt Nam với khuôn mặt trái xoan, cặp mắt đen láy và mái tóc mượt, đen nhánh (kiểu tóc “Trần Anh Hùng” này cũng là “trademark” trong phim của Anh Hùng). Cô bé diễn rất đạt, những cảnh quay cận mặt (close-up) Mùi với nền là màu xanh mướt của khu vườn đu đủ có lẽ là những cảnh phim đẹp nhất và đáng nhớ nhất. Ở 1/3 sau của phim người thủ vai Mùi “lớn” là Yên Khê. Khác với “bé Mùi”, Yên Khê xinh theo “chuẩn Pháp” tức là nét mặt sắc, góc cạnh và lôi cuốn. Theo tôi thì cô diễn không tốt bằng “bé Mùi”, Yên Khê còn có nhược điểm là tiếng Việt yếu, dù phần thoại của cô rất ít nhưng cái giọng lơ lớ của cô vẫn không khỏi làm người xem Việt Nam giật mình. Trong Mùa hè chiều thẳng đứng sau này tiếng Việt của Yên Khê tốt hơn nhiều, tuy nhiên vẫn chưa đủ “tầm” để đọc thoại tiếng Việt diễn cảm như các diễn viên Việt.

Thú thực là tôi không biết mùi cây/quả đu đủ nó như thế nào, chứ “mùi” của Mùi đu đủ xanh thì rất giản dị, giản dị như bối cảnh đóng và phần thoại tối giản của phim. Tuy đây đó trong phim người xem được chứng kiến những bi kịch của gia đình, của tình yêu, nhưng những câu chuyện đó được đề cập một cách nhẹ nhàng để làm nổi lên những giá trị vững bền của tình cảm gia đình, của tình yêu thông qua con mắt của Mùi.