Rừng Na Uy (2010)

Như nhiều bạn (chủ yếu là trẻ, tôi nghĩ vậy) Việt Nam, tôi rất thích Rừng Na Uy, không phải thích vì cái không khí buồn bã, đôi lúc là tuyệt vọng, mất phương hướng của tuổi trẻ mà Murakami đã tạo ra, cũng không phải thích vì những chiêm nghiệm về cuộc đời của Toru, của "The Great Gatsby" Nagasawa, tôi thích đơn giản vì qua Rừng Na Uy, tôi nhìn thấy lại một phần cái tuổi 18-20 đầy biến động của mình, nhìn thấy lại những bóng hình mà tôi từng rất yêu quý qua Naoko, qua Midori, hay nói cách khác tôi trân trọng cuốn tiểu thuyết này vì nó như một chiếc cầu thời gian để nối người đọc, ở đây là tôi, với những cung bậc cảm xúc của quá khứ.

Cung bậc cảm xúc, đó cũng là những thứ tôi muốn tìm thấy thông qua bộ phim của Trần Anh Hùng, một chuyển thể mà qua những gì tôi đã đọc trên báo chí hay nghe từ những "fan hâm mộ" của Rừng Na Uy thì là không được thành công cho lắm. Quả thực Rừng Na Uy có nhiều điểm, tạm gọi là khiếm khuyết, kết cấu phim khá rời rạc, có cảm giác Trần Anh Hùng đã cố gắng chắt lọc những khoảnh khắc tinh túy nhất của tiểu thuyết để đưa vào bộ phim này, và vì thế đã bỏ qua nhiều trường đoạn dẫn dắt hay những backstory vốn rất cần thiết để tạo dựng nên từng nhân vật trong truyện. Tất nhiên thời lượng hạn chế của một bộ phim không thể đủ cho đạo diễn đưa vào mọi tình tiết của tiểu thuyết, nhưng nếu Trần Anh Hùng chọn một cách tiếp cận khác thì có lẽ Reiko đã không phải chịu cảnh "bất công" như trong bộ phim này, đó là thoắt ẩn thoắt hiện với những hành động (đặc biệt là phần cuối cùng của phim) khiến người xem không thể hiểu nổi, không thể cảm nổi nếu chưa từng đọc truyện. Một điểm khác tôi không thích ở Rừng Na Uy đó là cách sử dụng âm nhạc, bản thân từng đoạn nhạc trong phim là tuyệt hay, nhưng cách đặt nó vào trong các cảnh phim khiến tôi có cảm giác Trần Anh Hùng đang cố ép cảm xúc của người xem theo sự sắp đặt, theo cách cảm thụ của ông, đặc biệt là ở phần đầu của phim (tôi sẽ nói thêm một chút về nhạc ở phần sau).

Nhưng nếu như Trần Anh Hùng chọn một cách tiếp cận khác, có lẽ tôi đã không thể thỏa mãn đến vậy với những trường đoạn cảm xúc lắng đọng của phim. Ngay cả khi tách riêng bộ phim và tiểu thuyết, theo tôi Trần Anh Hùng cũng đã quá thành công trong việc tạo nên đủ mọi cung bậc cảm xúc khác nhau của những người trẻ và của những tình cảm, những giấc mơ dang dở. Thích nhất có lẽ là những phân đoạn có sự xuất hiện của Naoko (Rinko Kikuchi), nhiều người cho rằng cách tạo hình của Naoko trong phim là quá già so với cái forever 20 của cô, nhưng đối với tôi nó không quan trọng, quan trọng là nhìn vào Naoko, người ta thấy cả sự trong sáng, nhạy cảm với cuộc đời, với sự quan tâm của Toru dành cho cô, lại vừa thấy ở cô có chút gì đó khó hiểu và cực kì mỏng manh, mỏng manh như ngọn cỏ luôn phải rạp mình trước gió nơi thảo nguyên mà Naoko và Toru thường đi dạo. Về phần Toru, tôi nghĩ Kenichi Matsuyama (người từng rất thành công với vai L trong Death Note) cũng đã hoàn thành vai trò của một người-quan-sát, người chứng kiến nỗi đau, sự mất mát của những người phụ nữ quanh anh để rồi chính mình cũng chìm dần trong "cái giếng" vô định. Tôi rất ấn tượng với trường đoạn Toru cô đơn một mình bên bờ biển và đoạn trống trải hoang mang ở cuối phim, một sự trống trải cô đơn đến cùng cực của một người trẻ lạc mất phương hướng cho cuộc đời và tình cảm của mình. Khi đọc Rừng Na Uy, nhân vật mà tôi yêu quý, đúng từ là "yêu quý" chứ không phải "yêu thích" nữa, là Midori Kobayashi, một làn gió lạ tươi mát giữa những tâm hồn tuyệt vọng, "màu xanh" có lẽ là duy nhất của Rừng Na Uy. Kiko Mizuhara thực sự không làm tôi thỏa mãn với cách diễn của cô trong vai Midori, vẻ đẹp mong manh và cách diễn hơi "hiền lành" của cô đã làm nhân vật Midori bị chìm hẳn đi sau cái bóng của Toru, của Naoko và thậm chí là của Reiko (Reika Kirishima đã diễn rất thành công vai diễn này, bất kể việc đất diễn dành cho cô không nhiều, cô thực sự đã tái hiện được hình ảnh của một Reiko mà tôi từng tưởng tượng ra khi đọc truyện). Tuy Trần Anh Hùng đã không "chăm sóc thích đáng" cho "Midori của tôi", nhưng nói chung tôi không mong đợi gì hơn những hình ảnh mà các diễn viên của Trần Anh Hùng đã đem lại cho Rừng Na Uy, họ đã tạo nên được một the lost generation với những giờ phút lạc lối, tuyệt vọng nhưng vẫn gắng sống, sống hết mình của tuổi trẻ-giai đoạn mà ai cũng đã từng trải qua và muốn nó ở lại mãi trong cuộc đời mình.

Một điểm khác của Rừng Na Uy khiến tôi ngưỡng mộ đó là phần hình ảnh. Vốn đã từng được chiêm ngưỡng sự tinh tế của Trần Anh Hùng trong việc chọn góc quay đẹp trong những bối cảnh hẹp nơi thành thị với những gam màu đậm giàu cảm xúc, tôi không ngờ rằng Trần Anh Hùng vẫn giữ nguyên được sự tinh tế của mình khi chuyển bối cảnh ra không gian rộng lớn hùng vĩ của thiên nhiên nước Nhật, với đồng cỏ xanh mướt mắt mùa xuân và trắng xóa màu tuyết trong mùa đông, với những khu rừng mờ sương buổi sớm (cảnh có lẽ là đẹp nhất, và là cảnh tôi thích nhất trong phim) hay là những ghềnh đá sù sì như cảm xúc đã trở nên chai sạn của Toru. Mùa thu năm nay tôi may mắn có cơ hội đến Nhật Bản, để dựa đầu vào cửa kính ô tô ngắm những cánh rừng hùng vĩ trải dài miên man hay đứng bên ghềnh đá nghe sóng vỗ không ngừng đúng như những gì tôi từng đọc trong truyện, nhưng phải đến khi xem những cảnh quay tuyệt đẹp của Rừng Na Uy-của-Trần Anh Hùng (và nhà quay phim Lý Bình Tân, cộng tác viên "ruột" của Hầu Hiến Hiền và là người quay In the Mood for Love sau khi Christopher Doyle bỏ phim) tôi mới cảm nhận được cái vẻ đẹp thực sự của thiên nhiên nước Nhật đã gắn chặt với số phận, với tình cảm của những nhân vật trong Rừng Na Uy như thế nào. Bổ sung vào nét đẹp của cảnh phim là phần nhạc phim lắng đọng, tuy đôi lúc khiến tôi thấy khó chịu vì bị "ép cảm xúc", đặc biệt là ở phần đầu phim, nhưng cách Jonny Greenwood (người đã tạo ra phần nhạc tuyệt hảo cho There Will Be Blood) đan xen những khúc nhạc trầm buồn của một thời đã qua với những giờ phút tĩnh lặng bao trùm cũng đã thực sự khiến cho người xem được cuốn theo dòng cảm xúc trong phim. Nói về dòng cảm xúc, có lẽ nhiều người xem sẽ không thích cách Trần Anh Hùng kể chuyện chậm rãi, để rất nhiều không gian và thời gian cho những góc quay cận đặc tả khuôn mặt (và đằng sau đó là rất nhiều tầng cảm xúc) của các nhân vật. Nhưng với riêng tôi, đó là cái phong cách tôi rất thích ở Trần Anh Hùng, vì nó trầm mặc rất Á Đông, và vì nó còn làm tôi gợi nhớ đến Ozu, đạo diễn tôi rất yêu thích, một bậc thầy biểu đạt cảm xúc qua cái tĩnh lặng. Có thể một đạo diễn khác sẽ chọn cách dẫn phim đi nhanh hơn, bao quát được nhiều chi tiết hơn, kể được nhiều hơn về các nhân vật của Rừng Na Uy, nhưng tôi chẳng cần đến thế, bởi những cảm xúc của Rừng Na Uy-của-Trần Anh Hùng đã là quá đủ để tôi hình dung lại cuốn tiểu thuyết mà tôi yêu thích, và nhớ lại về những cảm xúc mà mình đã từng có trong quá khứ.

Một số phim muốn xem trong năm nay

01. Blue Valentine



Phim có trailer quá hay, có lẽ sẽ nói về một mối tình đau đớn với sad ending - đúng gu phim của tôi.

02. Harry Potter and the Deathly Hallows: Part 2



Tuy không hào hứng lắm với loạt phim HP nhưng tôi rất chờ đợi phần 2 của Deathly Hallows để xem đoạn flashback về cuộc đời của Severus Snape thế nào (đoạn tôi thích nhất trong cả bộ truyện HP) và diễn xuất của Alan Rickman (diễn viên mà tôi rất yêu thích) trong đoạn này sẽ thế nào.

03. Don't Go Breaking My Heart



Đã lâu mới lại thấy Đỗ Kì Phong quay lại với phim tình cảm, không biết liệu sẽ có một Needing You hay Running on Karma mới không.

04. Paul



Nick Frost + Simon Pegg = something unique and hilarious, and worth watching.

05. Hanna



Sau Kick-Ass, Hollywood lại cho "ra lò" thêm một sát thủ nhí nữa - Hanna. Hy vọng là sau thất bại của The Lovely Bones, Saoirse Ronan sẽ chứng tỏ được khả năng của mình qua vai diễn này.

The Complete Agatha Christie Rating

Một trong những niềm yêu thích lớn nhất của tôi mấy năm vừa qua là đọc tiểu thuyết trinh thám của Agatha Christie. Từ một quyển, hai quyển, rồi tới mười quyển, và cuối cùng tôi quyết định phải bằng mọi cách đọc cho bằng hết toàn bộ tiểu thuyết và truyện ngắn trinh thám của nữ tác gia này. Và đây là kết quả của cái kế hoạch đó, một trong số rất ít kế hoạch mà tôi thực hiện được từ đầu đến cuối (thực ra là chưa "đến cuối" vì vẫn còn tới ba tiểu thuyết tôi chưa đọc - They Came to Baghdad, By the Pricking of My Thumbs và Passenger to Frankfurt). Năm hết Tết đến rồi, post cái "công trình" này lên coi như là kỉ niệm một năm nhiều biến động:

1920	The Mysterious Affair at Styles	♥♥♥♥
1922	The Secret Adversary	♥♥
1923	The Murder on the Links	♥♥♥♥
1924	The Man in the Brown Suit	♥♥♥♥
1925	The Secret of Chimneys	♥♥♥
1926	The Murder of Roger Ackroyd	♥♥♥♥♥
1927	The Big Four	♥♥♥
1928	The Mystery of the Blue Train	♥♥♥
1929	The Seven Dials Mystery (The Secret of Chimneys part II)	♥♥♥
1930	Murder at the Vicarage	♥♥♥♥
1931	The Sittaford Mystery	♥♥♥♥
1932	Peril at End House	♥♥♥♥
1933	Lord Edgware Dies	♥♥♥♥
1934	Murder on the Orient Express	♥♥♥♥♥
1934	Why Didn’t They Ask Evans?	♥♥♥♥
1935	Three-Act Tragedy	♥♥♥♥
1935	Death in the Clouds	♥♥♥♥
1936	The ABC Murders	♥♥♥♥♥
1936	Murder in Mesopotamia	♥♥♥
1936	Cards on the Table	♥♥♥♥
1937	Dumb Witness	♥♥♥
1937	Death on the Nile	♥♥♥♥
1938	Appointment with Death	♥♥♥
1938	Hercule Poirot’s Christmas	♥♥♥
1939	Murder Is Easy	♥♥♥
1939	And Then There Were None	♥♥♥♥♥
1940	Sad Cypress	♥♥
1940	One, Two, Buckle My Shoe	♥♥♥♥
1940	Sleeping Murder	♥♥♥♥
1941	Evil Under the Sun	♥♥♥
1941	N or M	♥♥♥
1942	The Body in the Library	♥♥♥♥
1943	Five Little Pigs	♥♥♥♥♥
1943	The Moving Finger	♥♥♥♥
1944	Curtain: Poirot’s Last Case	♥♥♥♥♥
1944	Death Comes as the End	♥♥♥
1944	Towards Zero	♥♥♥♥♥
1945	Sparkling Cyanide	♥♥♥
1946	The Hollow	♥♥♥
1948	Taken at the Flood	♥♥♥
1949	Crooked House	♥♥♥
1950	A Murder Is Announced	♥♥♥
1951	They Came to Baghdad
1952	Mrs McGinty’s Dead	♥♥♥
1952	They Do It With Mirrors	♥♥
1953	A Pocket Full of Rye	♥♥
1953	After the Funeral	♥♥♥
1954	Destination Unknown	♥♥
1955	Hickory Dickory Dock	♥♥♥
1956	Dead Man’s Folly	♥♥♥♥
1957	4.50 from Paddington	♥♥♥♥
1958	Ordeal by Innocence	♥♥♥♥
1959	Cat Among the Pigeons	♥♥♥
1961	The Pale Horse	♥♥♥
1962	The Mirror Cracked from Side to Side	♥♥♥♥
1963	The Clocks	♥♥♥
1964	A Caribbean Mystery	♥♥♥
1965	At Bertram’s Hotel	♥♥♥
1966	Third Girl	♥♥
1967	Endless Night	♥♥♥
1968	By the Pricking of My Thumbs
1969	Hallowe’en Party	♥♥♥
1970	Passenger to Frankfurt
1971	Nemesis	♥♥
1972	Elephants Can Remember	♥♥
1973	Postern of Fate	♥♥

Danh sách này có lẽ cũng sẽ có ích cho những bạn muốn tìm hiểu về Agatha Christie nhưng không biết đâu là tiểu thuyết thực sự hay để đọc (thay vì phải đọc cả bộ mấy chục quyển), đây cũng từng là khó khăn của tôi trong giai đoạn đầu đọc Agatha Christie - không ai recommend cho tôi những tiểu thuyết nên đọc khiến cho tôi đôi khi "vớ" phải những tiểu thuyết rất dở như Postern of Fate hay Elephants Can Remember.

Cùng nằm trong loạt bài về Agatha Christie:
- Agatha Christie và phim hình sự
- Miss Marple

Roger Ebert's 2010 Best Films

Đã lại năm hết rồi, một năm bận bịu tối mắt tối mũi tới mức không có thời gian để xem phim chứ đừng nói là viết review. Thôi kỷ niệm cuối năm đành post cái danh sách của bác Ebert lên vậy:

1. "The Social Network." Here is a film about how people relate to their corporate roles and demographic groups rather than to each other as human beings. That's the fascination for me; not the rise of social networks but the lives of those who are socially networked. Mark Zuckerberg, who made billions from Facebook and plans to give most of it away, isn't driven by greed or the lust for power. He's driven by obsession with an abstract system. He could as well be a chess master like Bobby Fischer. He finds satisfaction in manipulating systems. The tension in the film is between Zuckerberg and the Winklevoss twins, who may way have invented Facebook for all I know, but are traditional analog humans motivated by pride and possessiveness. If Zuckerberg took their idea and ran with it, it was because he saw it as a logical insight rather than intellectual property. Some films observe fundamental shifts in human nature, and this is one of them.

David Fincher's direction, Aaron Sorkin's screenplay and the acting by Jesse Eisenberg, Justin Timberlake and the others all harmoniously create not only a story but a world view, showing how Zuckerberg is hopeless at personal relationships but instinctively projects himself into a virtual world and brings 500 million others behind him. "The Social Network" clarifies a process that some believe (and others fear) is creating a new mind-set.

2. "The King's Speech." Here, in a sense, is a first step in a journey that could lead to the world of "The Social Network." Prince Albert (Colin Firth), who as George VI would lead the British Empire into World War Two, is seen in an opening scene confronting a loud-speaker as he opens the Empire Games. He is humiliated by a paralyzing stutter. The film tells the story of how his wife Elizabeth (Helena Bonham Carter) involves him with a rough-hewn Australian speech therapist (Geoffrey Rush), whose unorthodox methods him to eventually face a BBC microphone and forcefully inform the world that the empire was declaring war.

All of the personalities and values in "The King's Speech" are traditional (and the royal values are too traditional, the therapist believes). Tom Hooper's filmmaking itself is crafted in older style, depending on an assembly of actors, costumes, sets, and a three-act structure. The characters project considered ideas of themselves; "The Social Network," in contrast, intimately lays its characters bare. From one man speaking at a distance through the radio, to another man shepherding hundreds of millions through a software program, the two films show technology shaping human nature.

A difference between them is that we feel genuinely moved by the events in "The King's Speech." We identify. While some people may seek to copy the events in "The Social Network," few, I think, would identify with those characters. Mark Zuckerberg is as much a technology-created superhero as Iron Man.

3. "Black Swan." And now we leave technology and even reality behind, and enter a world where the cinema has always found an easy match: Fantasy. That movies were dreamlike was understood from the very beginning, and the medium allowed directors to evoke the psychological states of their characters. "Black Swan" uses powerful performances by Natalie Portman and Vincent Cassel to represent archetypal attributes: Female/male, young/old, submissive/dominant, perfect/flawed, child/parent, good/evil, real/mythical.

Tchaikovsky’s "Swan Lake" provides a template for a backstage story that seems familiar enough (young ballerina tries to please her perfectionist mother and demanding director). Gradually we realize a psychological undertow is drawing her away from reality, and the frenzy of the ballet's climax is mirrored in her own life. This film depends more than many others on the intensity and presence of the actors, and Portman's ballerina is difficult to imagine coming from another actor.

4. "I Am Love." In this film and "Julia" (2008), Tilda Swinton created masterful performances that were largely unseen because of inadequate distribution. Is it an Academy performance is no one sees it? Here she easily clears a technical hurdle (she is a British actress speaking Italian with what I understand is a Russian accent), playing Emma, a Russian woman who has married into a large, wealthy and guarded Milanese family.

She isn't treated unkindly, at least not in obvious ways, but she doesn't -- belong. She is hostess, mother, wife, trophy, but never member. Now her husband and son are taking over the family dynasty, and her life is in flux. When she learns her daughter is a lesbian, she reacts not as an Italian matriarch might, but as the outsider she is in surprise and curiosity. She has heard of such things.

Now she meets a young chef named Antonio (Edoardo Gabbriellini), a friend of her son's. A current passes between them. They become lovers. There are many ways for actors to represent sex on the screen, and Swinton rarely copies herself; here as Emma she is urgent as if a dam has burst, releasing not passion but happiness. She evokes Emma as a woman who for years has met the needs of her family, and discovers in a few days to meet her own needs. She must have been waiting a long time for Antonio, whoever he would be.

5. "Winter's Bone." Another film with its foundation on a strong female performance. Jennifer Lawrence plays Ree, a girl of 17 who acts as the homemaker for her younger brother and sister in the backlands of the Ozarks. Her mother sits useless all day, mentally absent. Her father, who was jailed for cooking meth, is missing. She tries to raise the kids, scraping along on welfare and the kindness of neighbors.

When the family is threatened with homelessness, she must find her father, who skipped bail. She sets out on an odyssey. At its end will be Ree's father, dead or alive. Unless there is a body her family will be torn apart. She treks through a landscape scarcely less ruined than the one in Cormac McCarthy's The Road. Debra Granik, the director and co-author, risks backwoods caricatures and avoids them with performances that are exact and indelible, right down to small supporting roles. Ree is one of the great women of recent movies.

6. "Inception." A movie set within the architecture of dreams. The film's hero (Leonardo DiCaprio) challenges a young architect (Ellen Page) to create such fantasy spaces as part of his raids on the minds of corporate rivals. The movie is all about process, about fighting our way through enveloping sheets of reality and dream, reality within dreams, dreams without reality. It's a breathtaking juggling act by writer-director Christopher Nolan, who spent 10 years devising the labyrinthine script.

Do dreams "have" an architecture? Well, they require one for the purposes of this brilliantly visualized movie. For some time now, I've noticed that every dream I awaken from involves a variation of me urgently trying to return somewhere by taking a half-remembered way through streets and buildings.

Sometimes I know my destination (I get off a ship and catch a train but am late for a flight and not packed). Sometimes I'm in a vast hotel. Sometimes crossing the University of Illinois campus, which has greatly changed. In every case, my attempt is to follow an abstract path (turn down here and cut across and come back up) which I could map for you. "Inception" led me to speculate that my mind, at least, generates architectural pathways, and that one reason I responded to "Inception" is that, like all movies, it was a waking dream.

7. "The Secret in their Eyes." This 2009 film from Argentina won the Academy Award for best foreign film of 2010. But it opened in 2010 in the U.S., and so certainly qualifies. It spans the years between 1974 and 2000 in Buenos Aries, as a woman who is a judge and a man who is a retired criminal investigator meet after 26 years. In 1974 they were associated on a case of rape and murder, and the man still believes the wrong men were convicted of the crime. The whole case is bound up in the right wing regime of those days, and the "disappearances" of enemies of the state.

Although the criminal story is given full weight, writer-director Juan Jose Campanella is more involved in the romantic charge between his two characters. No, this isn't a silly movie love story. These are adults -- experienced, nuanced, survivors. Love has very high stakes for them, and therefore greater rewards. Soledad Villamil and Ricardo Darin have presence and authority that makes their scenes together emotionally meaningful, as beneath the surface old secrets coil.

8. "The American." George Clooney plays an enigmatic man whose job is creating specialized weapons for specialized murders. He builds them, delivers the, and disappears. Now someone wants hi to disappear for good. A standard thriller plot, but this is a far from mainstream thriller. Very little is explained. There is a stark minimalism at work. Much depends on our empathy. The entire drama rests on two words, "Mr. Butterfly." We must be vigilant to realize that once, and only once, are they spoken by the wrong person -- and then the whole plot reality rotates.

A few of my colleagues admired this film by Anton Corbijn very much. Most of them admired it very little. I received demands from readers that I refund their money, and messages agreeing that there was greatness here. "The American" reminded me of "Le Samourai" (1967) by Jean-Pierre Melville, which starred another handsome man (Alain Delon) in the role of an enigmatic murder professional. The film sees dispassionately, guards its secrets, and ends like a clockwork mechanism arriving at its final, clarifying tick.

9. "Kids Are All Right." There are ways to read that title: Kids in general are all right, these particular kids are all right, and it is all right for lesbians to form a family and raise them. Each mother bore one of the children, and because the same anonymous sperm donor was used, they're half-siblings. The mothers and long-time partners are played by Julianne Moore and Annette Bening, and like many couples, they're going through a little mid-life crisis.

Their children (Mia Wasikowska and Josh Hutcherson) unexpectedly contact their birth father (Mark Ruffalo), and the women are startled to find him back in their lives. It was all supposed to be a one-time pragmatic relationship. Ruffalo plays him as a hippie-ish organic gardener for whom "laid back" is a moral choice. He thinks it's cool to meet his kids, it's cool their moms are married, it's cool they invite him for dinner. I mean…sure, yes, of course…I mean, why not? Sure. In a comedy with some deeper colors, the film is an affirmation of -- family values.

10. "The Ghost Writer." In Roman Polanski's best film in years, a man without a past rattles around in the life of a man with too much of one. A ghost writer (Ewan McGregor) is hired to write the autobiography of a former British Prime Minister so inspired by Tony Blair that he might as well be wearing a name tag. He comes to stay at an isolated country house, in which everyone is a potential mysterious suspect. His wife Ruth (Olivia Williams), smart and bitter, met Lang a Cambridge. His assistant Amelia (Kim Cattrall), smart and devious, is having an affair with him. The writer comes cross information that suggests much of what he sees is a lie, and his life may be in danger.

This movie is the work of a man who knows how to direct a thriller. Smooth, calm, confident, it builds suspense instead of depending on shock and action. The actors create characters who suggest intriguing secrets. The atmosphere -- a rain-swept Martha's Vineyard in winter -- has an ominous, grey chill, and the main interior looks just as cold. The key performances are measured for effect, not ramped up for effect. In an age of dumbed-down thrillers, this one evokes a classic tradition.

Thiên đường biển cả (2010)

Đúng như cái tên của nó, Thiên đường biển cả bắt đầu với cảnh hai cha con Vương Tâm (Lý Liên Kiệt) và Đại Phúc (Văn Chương) ngồi bên nhau trên con thuyền nhỏ giữa biển xanh mênh mông, Vương Tâm nhìn cậu con trai mỉm cười, thắt chặt lại dây thừng nối chân hai cha con với quả tạ lớn, nhẹ nhàng vỗ vai con trai để rồi cả hai nhảy xuống nước. Họ tự tử.

Vương Tâm tự tử vì ông biết mình chẳng còn sống được bao lâu khi mà căn bệnh ung thư gan đã đến giai đoạn cuối, nhưng ông cũng không muốn Đại Phúc khôi ngô của ông phải tiếp tục tồn tại một mình trên cõi đời, bởi chàng trai 21 tuổi ấy mắc bệnh tự kỷ và chẳng thể tự lo lắng cho bản thân trong cảnh mồ côi cả cha lẫn mẹ, người đã chết đuối nơi biển cả khi Đại Phúc mới lên 7. Nhưng số phận đã không để Vương Tâm và Đại Phúc chết như vậy, vì như để bù lại khiếm khuyết về trí tuệ, Đại Phúc lại là một tài năng bơi lội, nước, đại dương đối với cậu như một ngôi nhà thứ hai, như một thiên đường màu xanh gần gũi mà cậu không thể có được trong cuộc đời thực. Đại Phúc đã tháo dây thừng cho cả mình và bố để đưa cả hai trở lại với cuộc sống.

Chẳng thể tự tử, Vương Tâm cực chẳng đã đành phải thực hiện một công việc gian nan hơn nhiều lần, đó là "dạy" cho Đại Phúc cách sống tự lập, từ luộc trứng, thay quần áo cho tới đi xe bus, phân biệt tiền bạc để mua hàng. Chỉ là những việc rất đơn giản đối với người bình thường nhưng để Đại Phúc nhập tâm được những điều tưởng chừng bình thường ấy, Vương Tâm đã phải dạy đi dạy lại nó nhiều lần với sự kiên nhẫn và trìu mến chỉ có thể tìm thấy ở một người cha hết mực thương yêu và lo lắng cho con trai. Để Đại Phúc có ngày đứng vững được trong đời, Vương Tâm còn có sự giúp đỡ của cô hàng xóm phúc hậu (Chu Viên Viên), cô hề Linh Linh nơi gánh xiếc rong (Quế Luân Mỹ) và rất nhiều những tấm lòng nhân hậu khác. Chỉ tập trung vào những chi tiết đời thường ấy, Thiên đường biển cả là như vậy, một bộ phim giản dị và nhân hậu.

Là một bộ phim đầu tay của đạo diễn nữ Tiết Hiểu Lộ (cũng là người viết kịch bản cho phim dựa trên những kinh nghiệm làm việc tình nguyện với người tự kỷ của cô), Thiên đường biển cả có kinh phí rất nhỏ, chỉ chừng 1 triệu USD. Tuy nhiên tấm lòng của những nhà làm phim thì lớn hơn thế rất nhiều, bộ phim có sự góp mặt của rất nhiều tên tuổi nổi bật, từ dàn diễn viên với Lý Liên Kiệt (người không nhận một đồng cát-xê nào), Quế Luân Mỹ, đến đội ngũ làm phim là ước mơ của nhiều bộ phim khác với những cái tên như quay phim Christopher Doyle (người quay gần như toàn bộ những tuyệt phẩm của Vương Gia Vệ hay Anh hùng của Trương Nghệ Mưu), soạn nhạc Joe Hisaishi (nhà soạn nhạc đã quá nổi tiếng qua những phim của Hayao Miyazaki, Takeshi Kitano hay bộ phim đoạt giải Oscar Departures), thiết kế mỹ thuật Hề Trọng Văn (Hoàng Kim Giáp), biên tập phim Trương Thúc Bình (đồng nghiệp "ruột" của Vương Gia Vệ), bài hát của phim cũng được sáng tác bởi một tên tuổi lớn khác - Châu Kiệt Luân. Nhưng một dream-team chưa bao giờ là điều đảm bảo cho một bộ phim hay nếu như mỗi "ngôi sao" trong đoàn không thể kết hợp với nhau để tạo nên một sản phẩm xuất sắc. Thật may là trong Thiên đường biển cả, dường như tất cả những cái tên lớn nói trên đã đều chứng tỏ được khả năng của mình, Doyle vẫn tiếp tục khiến người ta mê mẩn với những khung hình đẹp kiểu cổ điển trong cái tông xanh của biển cả, Joe Hisaishi vẫn chứng tỏ ông là "vua" của những bộ phim đòi hỏi phần nhạc phim nhẹ nhàng, dung dị, và đặc biệt là Lý Liên Kiệt đã dần chứng tỏ được rằng mình đã dần thoát thân được khỏi cái mác ngôi sao phim hành động, từng ánh mắt, cử chỉ lóng ngóng vụng về của một người cha thương con đều được Lý Liên Kiệt thể hiện hết sức giàu tình cảm, có lẽ cái thế hệ của Lý Liên Kiệt, Thành Long (người vừa có những Đại binh tiểu tướng, The Karated Kid rất thành công về mặt diễn xuất) đã thực sự tìm được hướng đi mới cho mình khi mà "sân chơi" phim võ hiệp giờ đây đã gần như nằm toàn bộ trong tay của Chân Tử Đan. Nữ đạo diễn Tiết Hiểu Lộ cũng đã thành công trong việc đưa những kinh nghiệm ngoài đời của mình vào phim một cách chân thật nhất, "phụ nữ" nhất, Thiên đường biển cả khiến cho người ta dễ chịu vì tuy chứa đựng rất nhiều mô-típ cliché (tật nguyền, mồ côi, ung thư giai đoạn cuối, mối tình câm lặng,...), nhưng không vì thế mà bộ phim trở nên sướt mướt, lên gân cốt hay thừa mứa những cao trào không cần thiết. Tất cả đều diễn ra nhẹ nhàng, thấm đẫm tình người, mọi tình huống xung đột đều được giải quyết theo cái cách giản dị nhất có thể. Có lẽ cũng vì phim "quá" nhẹ nhàng mà mới chiếu được một nửa (tôi xem nó trong Liên hoan phim quốc tế Việt Nam) mà khán giả đã bắt đầu lục tục bỏ về, có lẽ khán giả Việt Nam vẫn hứng thú hơn với những bộ phim đầy ngộn kịch tính, nút thắt mở. Riêng cá nhân mình thì tôi rất thích cái cách nữ đạo diễn họ Tiết "bình thường hóa" cái bi kịch hiển hiện của Đại Phúc-tự kỷ, mồ côi mẹ, sắp mất luôn người thân yêu còn lại và chỉ biết làm bạn với những con cá, con rùa, với cái không gian rộng lớn, xanh ngắt nhưng câm lặng của bể bơi và biển cả. Đôi khi bộ phim không cần nước mắt từ người xem mà cần sự thấu hiểu, cần sự đồng điệu về cảm nhận, tâm hồn.

Tất nhiên Thiên đường biển cả cũng không phải một bộ phim hoàn hảo, tôi thấy tiếc khi nhân vật cô hề Linh Linh được xây dựng backstory rất tốt, rất gợi mở nhưng rồi lại biến mất khiến khán giả cảm thấy hụt hẫng, nhất là khi người hóa thân vào nhân vật này là Quế Luân Mỹ, một trong những nữ diễn viên trẻ xinh đẹp và triển vọng hiện nay của điện ảnh Trung Quốc. Tuy vậy thì những khiếm khuyết nhỏ đó cũng không làm ảnh hưởng nhiều tới chất lượng của phim, Thiên đường biển cả vẫn xứng đáng với những lời khen ngợi dành cho nó - một bộ phim đẹp, nhân văn và đáng để thưởng thức. Nó gợi nhớ đến một tác phẩm rất hay khác của Pháp là Le Grand Bleu, cũng là một bộ phim nơi con người nhỏ bé cô đơn trong cuộc đời chỉ có thể tìm thấy cuộc sống thực sự của mình trong biển cả.

====

Bản đã biên tập trên Zing.

Movie quotes

Tập hợp một số câu thoại mà tôi yêu thích (to be updated):

* Ernest Hemingway once wrote, "The world is a fine place and worth fighting for." I agree with the second part. - William Somerset, Se7en
* And you know what the worst part of it is? Our whole existence here is based on this great premise that we're special. They we're superior to the whole thing. But we're not. We're just like everyone else! We bought into the same, ridiculous delusion. That we have to resign from life and settle down the moment we have children. And we've been punishing each other for it. - April Wheeler, Revolutionary Road
* What did you expect? They're builders! Have you ever seen a film where the hero is a builder? No, no, because they never fucking turn up in the nick of time. Bat-builder? Spider-builder? Huh? That's why you never see a superhero with a hod! - Jamie MacDonald, In the Loop
* Your life is defined by its opportunities... even the ones you miss - Benjamin Button, The Curios Case of Benjamin Button
* Blessed are the forgetful, for they get the better even of their blunders - Nietzsche, Eternal Sunshine of the Spotless Mind
* Somehow everything comes with an expiry date. Swordfish expires. Meat sauce expires. Even cling-film expires. Is there anything in the world which doesn't? - Cop 223, Chungking Express
* I just want to tell you, I'm the one who was supposed to take care of everything. I'm the one who was supposed to make everything okay for everybody. It just didn't work out like that. And I left. I left you. You never did anything wrong. I used to try to forget about you. I used to try to pretend that you didn't exist, but I can't. You're my girl. You're my little girl. And now, I'm an old broken down piece of meat... and I'm alone. And I deserve to be all alone. I just don't want you to hate me. - Randy "The Ram" Robinson, The Wrestler
* You make me want to be a better man. - Melvin Udall, As Good as It Gets
* How do you live a life full of nothing? - Ricardo Morales, El secreto de sus ojos
* The only true currency in this bankrupt world... is what you share with someone else when you're uncool - Lester Bangs, Almost Famous
* Real loss is only possible when you love something more than you love yourself. - Sean, Good Will Hunting
* The greatest trick the Devil ever pulled was convincing the world he didn't exist. - Verbal Kint, The Usual Suspects
* Forget it Jake, it's Chinatown - Walsh, Chinatown
* She's gone. She gave me a pen. I gave her my heart, she gave me a pen. - Lloyd Dobler, Say Anything...
* Shut up and deal... - Fran Kubelik, The Apartment
* I came here tonight because when you realize you want to spend the rest of your life with somebody, you want the rest of your life to start as soon as possible. - Harry Burns, When Harry Met Sally...
*
*
*
*
*
*
*
*
*