La Passion de Dodin Bouffant (2023)

 

I know that this film has been considered "overrated" by many, especially since it was inexplicably selected to represent France at the 96th Oscars instead of "Anatomie d'une chute", which is among if not the best wide-released cinematic works of the Western world in 2023. To me "Anatomie d'une chute" is indeed better-rounded and more memorable, but "La passion de Dodin Bouffant" has its own merit. Of course, just like numerous other films by Trần Anh Hùng, the performance in this film is not really the focal point, neither its strong aspect (despite the absence of Trần Nữ Yên Khê - Trần Anh Hùng's eternal muse [he did dedicate this film to his wife] but, again, in my opinion only, not really an outstanding actress), but the humanist interactions between the characters are extremely effective and moved me a lot, a lot. I love the fact that this film does not only appear peaceful and cozy, but is indeed a peaceful and cozy film, where everyone is kind and good to each other without any hint of bitterness, jealousy, or pessimism. Watching this film thus really warmed my heart seeing how people of different tastes, different social standings, different ages, and even different world view could be so caring, so subtle, so dedicated to the ones they love and the one they care about - the same way a visionary "gourmand" like Dodin and an outstanding chef/cuisinière like Eugénie take care of their food. Naturally this is a film about food, and about how passion and dedication transform a simple dish into a unforgettable dish, and a good dish into a "tear-jerking" dish. But this is also a film about camaraderie, about soulmates, about the many aspects of interactions and harmony between two hearts that share the same beating frequency in Dodin and Eugénie that are way more than thus "love" and professional harmony. I especially love the very final scene of this film, where Dodin affirmed to Eugénie that she's not his "femme" (his wife, or simply his "woman") but rather his "cuisinière" - a role encompassing BOTH aspects of Dodin's life - his private one, and his "professional" one, and also a role of more equal footing with Dodin in all aspects. Talking about language, I really, really like the French Trần Anh Hùng used for this film's script, as it makes the film so much better, so much more moving, so much more emotional and thus memorable from beginning to end (an important point since the film's pacing is rather slow while the length is not really encouraging for those who prefer shorter and more entertaining films). On this note, I find it pretty funny that Dodin and Eugénie agreed that Dodin is anyone but a poet, but by the end, Dodin's thought and lines just become more and more poetic and romantic like a true poet. Just like the other works of Trần Anh Hùng, this film also has magnificent lighting and scene composition (both indoor and outdoor) to the point that you can cut any single random frame in this film and it would instantly look like a painting with no need for forcing the director's view on to the audience. Sure, this film might be a little bit slow, a little bit long, a little bit dry to some, but once you pay it some attention, you will quickly become emotional observing such a beautiful relationship between Dodin and Eugénie. Such a wonderful film, I would easily give this one a 4.5.

Anatomie d'une chute (2023)

 

This film is so good on so many levels that not only I enjoyed watching it very much but it also made me think about things - a hard task these days given the fact that I already have a full hand of things that I have to think about everyday.

Firstly, as a legal drama, or more correctly, a courtroom drama, this film is just a perfect one from start to finish with a very subdued (and thus realistic) tempo except for a few moments of emotional peaks during the examination sessions very typical of a realistic court case (the larger part of this film is dedicated to the actual procedures in front of the judge and jury, and only a small part on the preparation and aftermath, so it is rather a courtroom drama - like 12 Angry Men instead of a legal one - like Primal Fear, in my opinion). This "faithfulness" of this film vis-à-vis a French court process is actually very important and meaningful to me, since I have been a big fan of the "true crime" genre in recent years and just fascinated by and paid great attention to good true crime films. But as its name implies, most good true crime films just focus on "the crime" and not on the court process, which might be to the filmmakers already a "done deal" despite the fact that in reality court process, the prosecutors' and defense lawyers' talent (or lack thereof), and defendant's and witnesses' "performance" ARE the decisive factor that leads to a conviction (or not), and NOT the facts/evidences gathered/left behind by the investigators/culprits. And this film is a very, very rare example of a magnificent courtroom drama (I discount My Cousin Vinny, which is too humorous for its own good and too exaggerated for a realistic courtroom drama) even until its very end, when the audience, just like the (almost) blind young witness, have to follow the court events one at a time, unsure what is the truth, what is the fiction, who is right, who is wrong, even after the final verdict was already given by the court. This ambiguity of the script is extremely tasteful, as it gives the film a necessary dose of tension to compensate for its lack of action sequences or crime depictions, the audience a doubtful impression about the characters, about the court process, about the whole thing, and surprisingly enough some comfort, doubtful it is though, thanks to the very final scene with the lovely dog Snoop (acted amazingly by "Messi" - he should have given an acting nomination for this film, how could he, a dog, "act" perfectly like that I have no idea).

Secondly, this film has a masterful treatment of the relationship between languages and emotions and loneliness. Thanks to a wonderful performance by Sandra Hüller (I pray to God that she would win the golden statue this year at the Oscar, but she simply has no chance given the political correctness attitude of Hollywood these days, which will 110% give the award to Lily Gladstone due to her native American origin), the audience, especially ones with a sufficient understanding of English, French, and German like me, really feel the emotional "switch" when her character Sandra Voyter had to change from French to English to express herself fully in front of the judge and jury, or when she uttered some rare German words ("Ja"/Yes) when being pushed to the extreme emotionally. Voyter's utter loneliness is also palpable to the audience when they observe the French around her can do some "chit chat" in simple French with her but would switch to fully "high-brown" sophisticated French at court, which not only confused Voyter but also forced her (again) to the realization that she is no one but a stranger in this snowy French town. I feel Voyter's desolation a lot, since I can also speak French comfortably enough but have never been able to become "good enough" to not stand among French people as a stranger from a strange land due to the language barrier. The switching back and forth between French and English in this film naturally reminds me of Inglourious Basterds - a marvellous film in my opinion successful in making the different languages, and language differences become another "character" of the film.

Thirdly, this film is a very thought-provoking piece of philosophical cinema on the subject of prejudice, misogyny and the definition of success, roles, and responsibilities in a modern society. In the era of "Me Too" and LGBT-and-many-more, one might think that prejudice and misogyny is just a "simple" theme that can be tackled with various approaches. But to make such an approach engaging, relatable, and not "preachy" is not at all an easy task. Rather, people have to dig deeper into the subconsciousness to find the commonality in terms of "inherent" misogyny and prejudice between people of different backgrounds, different culture, different countries. And this film just did it perfectly. Not only it shows an obvious misogynistic hostility of the prosecutorial side against women like Voyter, but also gives the audience seveval "awakening" moments about their own prejudices, like when Voyter had to beg the prosecutor and others to remember that her blind son IS enjoying his BEST life instead of SUFFERING from his visual impairment - something he could not change and does not have to change to make his life "better" (in the eyes of other "normal people" with full visual capability). There are many small but meaningful moments and dialogues like that sprinkled throughout the film that make this film an even better watching experience than it already is.

This film is so emotional, so impactful, and so well-made that I really, really hope that it can win the Oscar for Best Picture this year, but obviously Hollywood already made its choice with the bombastic and showy Oppenheimer. I can only wish that Justine Triet will be able to at least win a "consolation" statue in either the Best Director or Best Original Screenplay categories.

Septet: The Story of Hong Kong (2022)

This film is just a surprise to me. I know that it did come out somewhere this year but do not have any intention to watch it due to its lack of critical response or festival buzz (sadly mostly due to COVID - hopefully Johnnie To and Milky Way still have enough orders or financial backing to sustain any loss from this film's unfortunate-timing release), especially given the tepid output, quality- and quantity-wise, of Hong Kong cinema these days. Thanks to a long flight on an Asian airline, however, I had the chance to watch the film and got pretty emotional as it reminded me a lot of "the good old days" of Hong Kong cinema. I have to say that I really admire Johnnie To for his ability to "navigate" the Chinese censorship system to be able to pump out good films with investment from Mainland even. One ingredient surely is the lack of direct criticism of the "current Hong Kong" and instead focusing solely on the past or other apolitical cinematic themes. Such "velvet" touch turned out to be a boon for this anthological film, as the directors, who represent the "good old days" of Hong Kong cinema, were spared of the "responsibility" to criticize the present and could thus fully put their heart and mind on telling their personal stories about those "good old days". Of course, as personal as they are, some stories are rather underwhelming like Tsui Hark's sophisticatedly quirky yet emotion-detached section, or Sammo Hung's uneventful retelling of his days with Master Yu Jim-yuen (the part of whom Sammo actually already played in Painted Faces in 1988), but none are forgettable, and several are extremely emotional and memorable. The best, hands down, is Ann Hui's "Headmaster", which is a simple yet very emotional story about the dedication and sacrifices of ordinary Hong Kongers in making Hong Kong such a great place (at least during the "good old days" before the 1997 reintegration to China). With a minimalist script that is few in words but profound in meanings and good performance across the board, this section reminds me of Ann Hui's very own A Simple Life (about another lonely little Hong Kong lady that had an actually wonderful and meaningful life for the land that she lived and loved). Following "Headmaster" to me is probably Patrick Tam's "Tender in the Night" - a section that is very Wong Kar-wai-esque in depicting the duality of ephemerality and eternality of love and romance in the face of time and life decisions, enhanced by a very, very good and nostalgic soundtracks. On the other end of sophistication, Yuen Woo-ping's "Homecoming" is very simple, script-wise, but a much, much cherished section in my opinion due to its respectful touch on the wuxia genre (especially the traditional Shaw Brothers films) and a gentle reminder of its righteous and family-focus values that definitely have much longer lasting impacts than its actually rather simple action/wuxia sequences. Johnnie To's "Bonanza" is a little disappointment to me due to its lack of bombastic sequences, but after realizing that there is ANOTHER side of Master To - his quirky side, and that as the overseer of the whole project, he would not try to outshine his collaborators in that expensive and action-leaning way, I came to enjoy his part a lot since it provides the audience with an actual, albeit very brief, recent history of Hong Kong via its main events like the reintegration or SARS. Finally, Ringo Lam's "Astray", although not really an outstanding piece, also made me emotional due to its heart-warming treatment of the difficult subject of death, which, coincidentally enough, was what Ringo met just before the festival release of this film. If only Stephen Chow could join this project to round up it with the last and very important aspect of Hong Kong cinema - slapstick comedy... Probably the stale state of this once-glorious cinema is too sad for such treatment, and Chow is also too old, and too unmotivated to do even a small section like others. Still, this is a film to cherish for anyone who loves Hong Kong cinema of the past, and who still has some hope for better days of this cinema in the years to come.

My Octopus Teacher (2020)

Bạch tuộc là gì? Để trả lời câu hỏi này, có lẽ phần lớn công chúng sẽ nghĩ tới một loại hải sản ngon, rẻ, phổ biến, hoặc cùng lắm là nhớ tới tên chú bạch tuộc Paul từng làm thu hút sự chú ý của cả thế giới nhờ những "tiên đoán" chính xác về các trận cầu của World Cup 2010. Với những độc giả "nghiện" Wikipedia hoặc những học sinh giỏi môn Sinh học thì có thể câu trả lời sẽ có thêm phần về trí thông minh vượt trội của loại động vật thân mềm này nếu so sánh với các cư dân khác của vương quốc đại dương. Đây là những câu trả lời dễ hiểu, bởi chúng ta đương nhiên chỉ coi những con bạch tuộc "thông thường" (common octopus hay "octopus vulgaris") là một con vật, không hơn, không kém.

Nhưng với nhà làm phim người Nam Phi Craig Foster thì một cô bạch tuộc "thông thường" như vậy không phải là một con vật, lại càng không phải một món ăn ngon. Cô bạch tuộc đó là "cô giáo" của người đàn ông trung niên về thiên nhiên, về cuộc sống, và cũng là nhân vật chính của bộ phim tài liệu xuất sắc My Octopus Teacher (Cô giáo bạch tuộc của tôi).

Được hai nhà làm phim Pippa Ehrlich và James Reed thực hiện cho hãng Netflix dựa trên những thước phim tư liệu về cuộc gặp gỡ kỳ lạ và đầy lý thú của Craig Foster với cô bạch tuộc của ông ở nơi tận cùng của lục địa đen giáp với Đại Tây Dương - Mũi Bão Tố ("Cape of Storms"), My Octopus Teacher đem tới cho người xem một tình bạn tưởng chừng không thể giữa một người đàn ông đã từng trải qua mọi cung bậc cảm xúc của cuộc đời với một cô bạch tuộc tưởng chừng vô tri vô giác. Craig Foster không phải là mẫu người mơ mộng với khả năng tìm thấy tâm hồn ở mọi tạo vật trên thế giới. Trái lại ông là một nhà làm phim mệt mỏi với những biến cố của cuộc đời, với cảm giác bất lực trong việc giao tiếp với cả những người thân yêu nhất như cậu con trai Tom, và vì thế quyết định từ bỏ máy quay để một mình quay về với biển cả quê hương ở Mũi Bão Tố, nơi ông có thể ngụp lặn thoả thích trong cô đơn giữa khu rừng tảo bẹ đẹp đẽ và đầy bí ẩn mà không phải tiếp xúc với con người, không phải suy nghĩ về cuộc đời nhiều bão tố. Chính ở tại khu rừng dưới nước này ông đã gặp cô bạch tuộc tuy không tên tuổi, chẳng tiếng nói, nhưng bộc lộ trí thông minh đáng kinh ngạc "ở một con vật" trong việc săn mồi hay nguỵ trang tránh lũ cá mập pijama luôn rình mò trong bóng tối đại dương. Từ chỗ tò mò, Foster bắt đầu thực sự chú tâm tìm hiểu, để rồi nhận ra rằng "con vật" ấy có nhiều điểm gần gũi hết mực với một người đàn ông cô đơn giữa làn nước lạnh giá phương Nam như ông, để rồi cố sức gây dựng một "tình bạn", một sợi dây cảm xúc tưởng chừng bất khả với cô bạch tuộc không tên và không tiếng nói ấy. Xuyên suốt My Octopus Teacher, người xem sẽ được chứng kiến nhiều thời khắc khác nhau của tình bạn ấy - từ hồi hộp, buồn bã, cho tới hạnh phúc, lo âu, được cảm nhận sự trưởng thành, cứng cáp của cái sợi dây cảm xúc giữa Craig Foster và cô bạch tuộc, và được nhận ra rằng tình bạn giữa con người và "một con vật" tưởng chừng nhỏ bé, tăm tối như bạch tuộc không hề là bất khả. 

Nếu phải gói gọn My Octopus Teacher trong một từ thì có lẽ đó là sự chân thành. Ở từng thước phim đặc tả thiên nhiên tuyệt vời của đất nước Nam Phi nói chung và khu rừng tảo bẹ nói riêng, hay trong từng lời tâm sự của Craig Foster dành cho cô bạch tuộc hay cho thế giới đại dương bao la, người xem đều có thể cảm nhận được tình cảm hết sức chân thành mà các nhà làm phim và các nhân vật trong phim như Foster, như cậu con trai Tom của ông dành cho cô bạch tuộc và cho cả thế giới tự nhiên. Tất nhiên sự trung thực và chân thành luôn là phẩm chất cần có của một bộ phim tài liệu hay, nhưng sự chăm chút, tỉ mỉ, kỹ lưỡng của Craig Foster và các đồng nghiệp để đặc tả một cách chính xác nhất, rõ ràng nhất, dễ nắm bắt nhất sự đa dạng và chiều sâu đến kinh ngạc của cuộc sống nơi đại dương đã giúp khán giả thực sự hiểu được rằng chúng ta chỉ là một phần của thế giới rộng lớn với sợi dây kết nối thực ra vẫn luôn tồn tại và chờ đợi được khai phá, như cái cách mà Foster đã khai phá, đã nhận ra tình cảm của ông dành cho "cô giáo bạch tuộc" của mình. 

Có lẽ với nhiều người xem, cái tên Cô giáo bạch tuộc của tôi sẽ đem lại nhiều nghi ngại bởi cái định kiến "bạch tuộc chỉ là một con vật" mà chắc chắn nhiều người đã thành hình do thiếu vắng sự tiếp xúc với thiên nhiên theo một cách tự nhiên, không gượng ép. Nhưng Craig Foster, và My Octopus Teacher sẽ nhanh chóng hoá giải nỗi hoài nghi ấy cho khán giả nhờ vào những cảnh quay xuất sắc về một thế giới xa lạ nơi tận cùng thế giới, dưới đáy đại dương, trong bóng tối của những cây tảo bẹ không lồ nhưng lại chan chứa cảm xúc và tình cảm mà ai trong chúng ta cũng đều có thể dễ dàng liên hệ. Nhìn cái cách cô bạch tuộc lấy chiếc xúc tu của mình chạm vào bàn tay chai sạn nhưng run run vì hạnh phúc của Foster, chắc hẳn nhiều ông bố, bà mẹ sẽ nhớ ngay đến những giờ phút được chứng kiến đứa con của mình ra đời, được cầm bàn tay bé nhỏ, mỏng manh của một sinh linh còn chưa biết nói nhưng đã có sẵn trong mình mầm mống của một sợi dây tình cảm mẫu-tử, phụ-tử không thể tách rời. Ánh mắt khắc khoải của Foster khi nói về những giờ phút hiểm nguy - vốn đầy rẫy trong cuộc đời ngắn ngủi của cô bạch tuộc nơi đại dương khốc liệt có lẽ cũng sẽ gợi nhắc nhiều người xem về sự lo âu, bồn chồn họ dành cho những người yêu quý trong những khúc quanh bão tố của cuộc đời. My Octopus Teacher có rất nhiều những giây phút như thế để khán giả có thể cảm nhận được tình bạn thật sự giữa Foster và cô giáo bạch tuộc, và hơn thế là tự gây dựng cho họ tình cảm, sự quan tâm dành cho cô giáo bạch tuộc, dành cho mọi tạo vật trong thiên nhiên mà họ - những khán giả ngồi xem My Octopus Teacher trên màn ảnh nhỏ trong các căn phòng ấm cúng không có nhiều cơ hội được trải nghiệm.

Trong bối cảnh xã hội hiện đại đang dần chiếm chỗ của thiên nhiên hoang dã, đang tàn phá nguồn sống tự nhiên với tốc độ chóng mặt để rồi phải đối mặt với hậu quả của chính chúng ta gây ra - biến đổi khí hậu, bệnh tật, sự tuyệt chủng của hàng loạt các loài cây cối, động vật, thì nhiều nhà làm phim đã và đang cố gắng kêu gọi lương tri của nhân loại trong việc bảo tồn thiên nhiên, trong việc lưu giữ các nguồn sống quý giá còn lại của Trái Đất. Thông thường, các nhà làm phim sẽ chọn cách nói chuyện trực diện, nêu thẳng hậu quả tàn khốc mà chúng ta sẽ phải hứng chịu như trong An Inconvenient Truth (2006) của David Guggenheim, hoặc đặc tả vẻ đẹp đa dạng đến ngột thở nhưng cũng hết sức mỏng manh, cần sự bảo vệ của Trái Đất như trong Our Planet - bộ phim tài liệu do nhà làm phim huyền thoại David Attenborough dẫn dắt. Cũng là một tác phẩm tuyệt đẹp về thiên nhiên, nhưng My Octopus Teacher chọn một cách khác. Thông qua cuộc tao ngộ tưởng chừng hiếm có giữa Craig Foster và cô giáo bạch tuộc của ông, My Octopus Teacher chỉ đơn giản nói lên rằng chúng ta-con người hiện đại cũng chỉ là những cư dân của một thế giới rộng lớn trên Trái Đất, nơi còn rất nhiều những cư dân khác với những số phận khác, những cách sống khác, những ứng xử khác như cô bạch tuộc, như kẻ thù của cô - những con cá mập pijama, hay thậm chí là như những ngọn tảo bẹ của khu rừng lạ lùng nơi Mũi Bão Tố. Chỉ có những nỗ lực bảo vệ môi trường, chỉ bằng mong muốn thực sự đến với tự nhiên, tìm về với thiên nhiên, chúng ta - con người mới có thể có cơ hội thực sự làm quen, thực sự được trải nghiệm những tình cảm quý giá như cách Foster đã được trải nghiệm trong gần một năm dõi theo cô giáo bạch tuộc của mình. Và biết đâu cứ sống đẹp như thế, cứ trải nghiệm như thế, chúng ta cũng sẽ có cơ hội để thấy cuộc sống bớt cô đơn hơn, để thấy đời đẹp hơn, đáng sống hơn như cách Craig Foster đã vun đắp lại tình cảm với con trai của mình - thông qua cảm hứng có được từ biển cả, từ cô giáo bạch tuộc.

======

Bản đã biên tập trên Zing.

Little Women (2019)

Trong những năm những người đàn ông khoác áo lính của Liên bang miền Bắc và Liên minh miền Nam đang giao tranh quyết liệt trên các chiến trường đẫm máu của cuộc Nội chiến Hoa Kỳ, thì tại thị trấn nhỏ Concord bang miền Bắc Massachusetts, gia đình nhà March hoàn toàn là một thế giới thu nhỏ của những người phụ nữ nhỏ bé. Đó là bà Marmee March (Laura Dern), người phụ nữ hiền hậu và đảm đang một nách phải quản bốn cô con gái đang trong độ tuổi mới lớn, đồng thời vẫn phải quán xuyến mọi việc trong nhà và tham gia các hoạt động xã hội với hy vọng ông March (Bob Odenkirk) sẽ trở về với vợ và con gái sau khi chiến trường tắt tiếng súng. Bốn cô con gái của vợ chồng ông March là bốn tính cách hoàn toàn trái ngược. Chị cả Margaret "Meg" (Emma Watson) dịu dàng với vẻ đẹp của một cô thiếu nữ mới lớn và mong ước được trở thành một phần của giới nghệ sĩ và thượng lưu thông qua việc tìm được một tấm chồng “đáng giá” trong những buổi khiêu vũ dành cho các cô gái trẻ. Hoàn toàn trái ngược với chị gái, cô con gái thứ hai của nhà March là Josephine "Jo" (Saoirse Ronan) lại sở hữu tính cách mạnh mẽ, bướng bỉnh nhất quyết không chịu nhún nhường trước bất cứ ai nhưng lại sẵn lòng đặt cả trái tim và khối óc vào những trang viết như một nhà văn nữ thật sự. Không đam mê viết lách, cô con gái thứ ba của nhà March là Amy (Florence Pugh) với năng khiếu vẽ bẩm sinh lại nuôi trong mình ước mộng được trở thành một hoạ sĩ đại tài bất chấp việc cô gái mới vừa qua tuổi dậy thì luôn chịu lép vế trước hai cô chị nhiều máu nghệ sĩ Meg và Jo. Không rõ có phải được sinh ra cuối cùng sau ba người chị gái có tính cách mạnh mẽ, mà cô út Elizabeth "Beth" (Eliza Scanlen) lại là người ít nói, bẽn lẽn nhất dù là người sở hữu ngón tay điêu luyện nhất trên những phím đàn. Dù cuộc sống thời chiến có vất vả giữa vùng quê lạnh lẽo xứ New England, nhưng tình yêu thương và niềm tin vào cuộc sống giúp gia đình nhà March có một cuộc sống yên bình, hạnh phúc tưởng chừng không gì chia cắt. 

Bảy năm sau những ngày hoa mộng ấy, Jo xuống Thành phố New York để kiếm tìm cơ hội với ngòi bút – một thử thách chẳng hề dễ dàng trong một xã hội dù đã có chút hiện đại nhưng vẫn còn đầy ắp định kiến và tâm lý trọng nam khinh ngữ, đặc biệt là trong những lĩnh vực đòi hỏi tính sáng tạo, và sự độc lập, như nghề viết. Dù có những người bạn tốt như anh chàng “giáo sư” người Pháp Friedrich Bhaer (Louis Garrel) luôn sẵn lòng ở bên cô trong lúc khó khăn, nhưng sự khốc liệt của trong làng văn New York để có được một vị trí giữa những nhà văn nam giới đã khiến Jo vẫn có những giây phút yếu lòng, khi cô nhớ lại ngôi nhà nhỏ ở Concord cùng các chị em gái của cô, và ngẫm nghĩ về lý do tại sao cái gia đình nhỏ bé mà hạnh phúc ấy, và bản thân cuộc đời của chính cô lại thay đổi hoàn toàn kể từ khi có sự xuất hiện của anh chàng lãng tử Theodore "Laurie" (Timothée Chalamet) – cháu trai duy nhất của ông lão hàng xóm giàu có và tốt bụng Laurence (Chris Cooper). 

Là bộ phim thứ ba trong sự nghiệp đạo diễn của nữ đạo diễn đang lên Greta Gerwig, nhưng đây đã là lần thứ bảy Little Women (Những cô gái nhỏ) được chuyển thể lên màn ảnh lớn trong vòng một thế kỷ qua. Đó là bởi cuốn tiểu thuyết thứ hai trong sự nghiệp của nhà văn nữ Louisa May Alcott với một nội dung đơn giản là kể lại một phần cuộc đời nhiều sự kiện của bà cùng các chị em gái nơi thôn quê New England ngay sau khi ra đời năm 1868 đã được coi là một hiện tượng của văn học Hoa Kỳ không chỉ bởi nội dung giản dị, lôi cuốn, mà còn vì đây là một trong những tác phẩm văn học đầu tiên của văn đàn Mỹ xây dựng được hình ảnh những người phụ nữ độc lập, năng động trong bối cảnh nước Mỹ nói riêng và xã hội phương Tây nói chung vẫn còn đang ở trong tình trạng trọng nam khinh nữ hết sức nặng nề. Thông điệp nữ quyền thấm đẫm trong tác phẩm của nữ nhà văn người Massachusetts có lẽ chính là lý do chính thúc đẩy Greta Gerwig chắp bút viết kịch bản và tự tay đạo diễn lần chuyển thể điện ảnh thứ bảy của Little Women sau thành công vang dội của tuyệt phẩm dành cho tuổi mới lớn Lady Bird (2017). Với kinh phí chỉ vỏn vẹn 10 triệu đô la, Lady Bird của Gerwig đã gây tiếng vang lớn với 5 đề cử Oscar với cách kể truyện chân thành, cảm động về những trăn trở đầu đời của cô thiếu nữ Lady Bird (Saoirse Ronan) đang gắng tìm kiếm cho mình chân trời mới, sự vô giá của tình yêu thương giữa người thân trong gia đình, và cả mối dây liên hệ vô hình giữa mỗi cá nhân với nơi chôn nhau cắt rốn của bản thân. Ở Little Women một lần nữa người xem lại được lặng ngắm những câu chuyện đầy tình người ấy qua diễn xuất tràn đầy năng lượng và tình cảm của chính Saoirse Ronan trong vai Jo – nhân vật trung tâm và cũng là người kể chuyện của cả bộ phim. Thừa hưởng phần nội dung gốc của một tác phẩm đã được xếp vào hàng kinh điển, Little Women có tuyến nhân vật hết sức dày dặn, nhiều màu sắc, nhiều cung bậc cảm xúc và cực kì đáng nhớ. Bởi vậy mà không chỉ Jo của Saoirse Ronan mà các gần như toàn bộ tuyến nhân vật của Little Women đều tạo được dấu ấn khác biệt, từ sự hồn hậu, ngây thơ đến nao lòng của Beth qua sự thể hiện của nữ diễn viên tuổi mới ngoài đôi mươi Eliza Scanlen, cho đến cái cách sóng gió cuộc đời dần làm nhoà đi sự vô ưu trong tâm tính của Amy nhờ diễn xuất tuyệt vời của Florence Pugh, và tất nhiên không thể không kể đến sự xuất hiện dù không nhiều nhưng luôn toả ra sự ấm áp của tình mẹ đến từ Bà March – một trong hai vai phụ xuất sắc của năm 2019 đến từ cùng một cái tên Laura Dern. 

Để tạo sự khác biệt so với những chuyển thể trước đây của Little Women, Greta Gerwig cũng lựa chọn cho mình một cách tiếp cận hiện đại trong việc chuyển thể tiểu thuyết đã được xuất bản từ năm 1868 với cách sắp xếp phi tuyến xen kẽ giữa “hiện tại” màu xám của năm 1868 với “quá khứ” màu hồng của những năm Nội chiến cùng cách kể chuyện kết hợp cả góc nhìn của người thứ ba và người thứ nhất. Cấu trúc tương đối phức tạp này của Little Women khiến tác phẩm mới nhất của Greta Gerwig trở nên tương đối khó theo dõi nếu so với sự giản dị của Lady Bird. Nhưng càng xem, khán giả sẽ càng thấy cuốn hút trước các tuyến truyện đan xen như chính cuộc đời rất nhiều nút thắt của Jo, của Amy, của Laurie. Và quan trọng hơn thế, cách kể chuyện hiện đại của Greta Gerwig cũng tạo ra sự khác biệt và mới mẻ cho lần chuyển thể thứ bảy của Little Women, một thử thách không hề dễ dàng cho bất cứ đạo diễn nào khi phải đưa lên màn ảnh lớn một tác phẩm đã được xếp vào hàng kinh điển và đã được chuyển thể trước đó bởi nhiều đạo diễn tài năng và dàn diễn viên thượng hạng như Gillian Armstrong (phiên bản năm 1994 với sự xuất hiện của Winona Ryder trong vai Jo và Christian Bale trong vai Laurie) hay George Cukor (phiên bản năm 1933 với sự xuất hiện của Katharine Hepburn trong vai Jo và Douglass Montgomery trong vai Laurie). Sự mới mẻ của Little Women còn đến từ tài năng của hai cái tên Pháp trong đoàn làm phim của Greta Gerwig – đó là nhà quay phim Yorick Le Saux và nhà soạn nhạc Alexandre Desplat. Với những góc máy lạ và cách chọn ánh sáng cũng như tông màu dịu ngọt, Yorick Le Saux không chỉ đem lại cho vùng đất New England của nước Mỹ thế kỷ 19 một vẻ đẹp bình yên, thân thuộc, mà còn giúp đặc tả tâm trạng và số phận những người phụ nữ nhỏ bé nhà March trong những thời khắc quan trọng của cuộc đời họ thông qua dáng hình, màu sắc mà chẳng cần tới bất cứ câu thoại nào. Về phần mình, Alexandre Desplat lại một lần nữa chứng tỏ sự mát tay của ông trong việc viết nhạc cho những bộ phim có nhịp độ nhẹ nhàng, đòi hỏi chiều sâu cảm xúc. Người xem có thể quên nội dung cuộc trò chuyện giữa Jo và Beth trên bãi biển năm nào, nhưng chắc chắn họ chẳng thể quên cái cách hai chị em dựa vào nhau trong cái lạnh đến tê người đến từ gió biển trong một ngày u ám điển hình của vùng đất phương Bắc New England. Và người xem cũng có thể quên tên anh chàng “giáo sư” thẳng tính Friedrich nhưng có lẽ sẽ không thể quên cái cách anh giáo sư dạo nên những nốt nhạc da diết của bản xô-nát số 8 của Beethoven trên chiếc đàn thân yêu của Beth – những nốt nhạc nói lên nỗi lòng của tất cả những thành viên nhà March khi nghĩ về những người họ yêu quý. Những thành công riêng của Yorick Le Saux và Alexandre Desplat đã khoác lên Little Women – một tiểu thuyết đã có trên 150 năm tuổi một tấm áo khác biệt, mới mẻ, gần gũi và hết sức lôi cuốn.

Trái ngược với cái tên của mình (có thể dịch là “Những cô gái nhỏ” hay “Những người phụ nữ nhỏ bé”), Little Women là câu truyện về những người phụ nữ mạnh mẽ, dám yêu, dám sống, dám lựa chọn cho mình một số phận thay vì chịu sự sắp đặt của cha mẹ, của xã hội, của định kiến người đời. Chẳng cần lên gân với những thông điệp mang tính cổ động, tuyên truyền, cũng chẳng cần kịch tính hóa một cách quá mức cần thiết những câu chuyện buồn mà đời người ai chẳng có, Little Women vẫn tạo được sự đồng cảm từ khán giả nhờ rất nhiều những lát cắt vui có, buồn có, nhưng đều rất đẹp, rất đời về những người phụ nữ nhà March. Sau khi xem xong phim, có lẽ mỗi khán giả sẽ đem về cho một mình một câu truyện riêng từ Little Women. Đó có thể là bài học về cách yêu và cách mở lòng cho tình yêu của những cô gái mới lớn như Jo, như Amy. Đó có thể là bài học về cách vượt qua gánh nặng của cơm áo gạo tiền để biến tình yêu, sự nhiệt huyết với nghiệp viết trở thành thành công và danh tiếng dài lâu. Hoặc đó có thể là bài học giản đơn về cách dung hòa những mâu thuẫn trong tính cách, trong lối sống hiện hữu ở bất cứ gia đình nào để mọi thành viên trong gia đình yêu thương và hiểu nhau hơn. Nhưng chắc chắn rằng mỗi người trong số chúng ta sau khi xem xong Little Women của Greta Gerwig đều có thể cảm nhận được rằng đây là một tác phẩm của những người phụ nữ, làm về những người phụ nữ, và để nói lên sự trân quý và tin yêu hết mực của những người làm phim dành cho phụ nữ.

========

Bản đã biên tập trên Zing.

Jojo Rabbit (2019)

Trong giai đoạn cuối Chiến tranh thế giới thứ hai, nước Đức dần trở nên kiệt quệ vì phải căng mình trên cả hai mặt trận phía Đông và phía Tây. Những thành phố nhỏ của nước Đức vì thế mà tuy chưa bị bom đạn tàn phá nhưng cũng dần cảm nhận được sự kiệt quệ của chiến tranh thông qua sự vắng mặt ngày một dài hơn, và nhiều hơn, của những gương mặt đàn ông Đức đang phải bán mạng nơi chiến trường theo tiếng gọi và mệnh lệnh của Quốc trưởng Adolf Hitler. Cha của cậu nhóc mười tuổi Johannes "Jojo" Betzler (Roman Griffin Davis) là một trong những người như thế khi phải bỏ lại con trai và người vợ xinh đẹp Rosie Betzler (Scarlett Johansson) để chiến đấu ở tận nước Ý xa xôi mà không biết ngày nào mới quay trở lại. Vắng hơi ấm của cả người cha đi xa và người mẹ quá bận bịu vì những công việc của một phụ nữ thời chiến, lại vừa mất đi người chị gái Inge vì căn bệnh cúm quái ác, Jojo chỉ còn biết tìm niềm vui với “lý tưởng” yêu thích của cậu – đó là tất cả những gì dính dáng đến Đảng Quốc xã và lãnh tụ của Đảng này “kiêm” người bạn tưởng tượng của cậu – Adolf Hitler (Taika Waititi). 

Với ước mơ trở thành “người lính” ưu tú của quân đội Đức Quốc xã trong đầu, Jojo và cậu bạn ục ịch “thân chỉ sau Hitler” Yorki (Archie Yates) gia nhập trại hè Thiếu niên Quốc xã do viên đại uý độc nhãn Klenzendorf (Sam Rockwell) làm trại chưởng. Dưới sự “dìu dắt” của Klenzendorf và những huấn luyện viên mẫn cán như “chị” Rahm (Rebel Wilson), Jojo chợt nhận ra rằng mình chỉ là một cậu nhóc thỏ đế ghét bạo lực, không dám thẳng tay chém giết theo lệnh cấp trên như một yêu cầu bắt buộc của quân đội Đức Quốc xã. Nhưng với sự động viên của người bạn tưởng tượng Adolf Hitler và “tình yêu” bất tận với Chủ nghĩa Quốc xã, Jojo “Thỏ đế” quyết tâm chứng tỏ mình vẫn là thỏ, nhưng là một chú thỏ dũng cảm bằng việc … giật lấy trái lựu đạn huấn luyện của Đại uý Klenzendorf để nếm thử cảm giác trên sa trường. Tiếc là anh hùng đâu chẳng thấy, chỉ thấy một trái lựu đạn cầm tay nổ tung ngay dưới chân Jojo và biến cậu bé trở lại thành chú thỏ thương binh khập khiễng, biến dạng mặt phải ru rú ở nhà trong lúc chúng bạn như Yorki ục ịch đang có cơ hội “cống hiến” cho tổ quốc. Nhưng chính trong những tháng ngày buồn chán ấy, Jojo mới có cơ hội phát hiện ra rằng đang trú ẩn trong căn phòng cũ của người chị đã mất Inge, là cô gái người Do Thái có tên Elsa Korr (Thomasin McKenzie). Phải xa bố và mất đi người chị thân yêu, nhưng tính ra Jojo vẫn còn hạnh phúc chán nếu so với Elsa – cô gái mới lớn nhưng đã mất đi tất cả những người thân trong gia đình trong cơn cuồng nộ của chiến dịch diệt chủng người Do Thái do chính những “thần tượng” của Jojo trong Đảng Quốc xã tiến hành. Ngay cả khi đã thoát được những chuyến tàu chết chóc đưa người Do Thái đến với các trại tập trung và được bà Rosie đồng ý che chở trong căn hộ rộng lớn của nhà Betzler, thì Elsa vẫn phải ngày đêm sống trong nỗi lo sợ bị những gã mật vụ Gestapo như đại uý Deertz (Stephen Merchant) phát hiện và treo cổ ngay giữa quảng trường như vô số những nạn nhân vô tội khác của chủ nghĩa Quốc xã. Bởi thế mà cuộc đời thật trớ trêu khi để Jojo phát hiện ra Elsa, bởi rõ ràng “lòng trung thành” với Hitler và những ngày tháng tắm mình trong luận điệu tuyên truyền bài Do Thái của Đức Quốc xã là động lực rất lớn để cậu bé khập khiễng “chỉ điểm” ngay cho mật vụ Gestapo về sự tồn tại của cô gái Do Thái. Nhưng ở thái cực ngược lại, nỗi cô đơn cùng cực của một cậu bé lớn lên giữa chiến tranh tàn khốc cùng sự hồn nhiên và tò mò của con trẻ lại khiến Jojo nhận ra rằng chỉ có ở Elsa, cậu mới có thể tìm thấy một tình bạn, một người đồng hành hiếm hoi trong thời điểm sự tàn khốc, bạo liệt của chiến tranh đang cận kề.

Jojo Rabbit là tác phẩm mới nhất của đạo diễn chuyên trị phim hài người New Zealand Taika Waititi. Với công chúng quốc tế, có lẽ Waititi được biết tới nhiều nhất qua tác phẩm được đánh giá rất cao trong loạt phim thuộc Vũ trụ siêu anh hùng Marvel là Thor: Ragnarok (2017). Tuy vậy kể cả trước khi những hình ảnh sống động, rực rỡ và phong cách tươi vui của Thor: Ragnarok chinh phục khán giả toàn thế giới, thì vị đạo diễn 44 tuổi có cha là người gốc thổ dân Māori thực ra đã gây dựng được cho mình một phong cách đặc trưng qua những bộ phim đầy ắp những chi tiết hài hước ngây thơ con trẻ, nhưng cũng lại ẩn chứa nhiều thông điệp xã hội ý nhị như What We Do in the Shadows (2014) hay Hunt for the Wilderpeople (2016). Tuy nhiên nếu so với những tác phẩm hài trước đây thì chắc chắn Jojo Rabbit là một thử thách lớn đối với Taika Waititi bởi bộ phim này động tới một đề tài rất dễ để chỉ trích nhưng cực khó để khắc hoạ một cách hài hước – đó là nạn diệt chủng người Do Thái từ góc nhìn của những người sống dưới chế độ Quốc xã. Có ông ngoại là người Nga gốc Do Thái, hẳn Taika Waititi từ lâu cũng đã muốn làm một tác phẩm về nỗi đau nhức nhối suốt gần một thế kỷ qua của người Do Thái theo cái cách Steven Spielberg đã đem tới cho công chúng Bản danh sách của Schindler (1993) hay Roman Polanski giới thiệu The Pianist (2002) cho người yêu điện ảnh. Nhưng hiếm có đạo diễn người Do Thái nào lại chọn cách khắc hoạ bị kịch lớn nhất trong lịch sử thế giới hiện đại một cách hài hước châm biếm, qua góc nhìn của một cậu bé sống theo “lý tưởng” của phe ác – Đức Quốc xã như cách Taika Waititi thực hiện với Jojo Rabbit – bộ phim do chính ông chắp bút viết kịch bản. Quả thực phần đầu của Jojo Rabbit dù rất hài hước nhưng vẫn tạo ra chút gợn trong lòng khán giả bởi họ được chọc cười bởi những hành động, câu thoại, tình huống đầy châm biếm đến từ Jojo “Thỏ đế” và những người xung quanh cậu – trong đó có rất nhiều đại diện tiêu biểu của chế độ Đức Quốc xã tàn bạo như Hitler, như Klenzendorf, như Rahm, nhưng đồng thời cũng phải đối mặt với vô số những luận điệu, tư tưởng độc hại, đen tối của chủ nghĩa Quốc xã vốn đã gây ra cái chết của hàng chục triệu người trên khắp châu Âu và ngay trong chính lòng nước Đức. Sự tương phản quá lớn giữa những tiếng cười của một bộ phim hài và bản chất tàn nhẫn vô nhân tính của một chế độ không ai có thể biện hộ có lẽ sẽ khiến nhiều khán giả cảm thấy phần nào đó mất phương hướng khi xem phần đầu của Jojo Rabbit bởi họ không hiểu truyện phim sẽ diễn tiến theo chiều hướng nào, hay đơn giản là họ nên dành tình cảm cho ai khi mà ngay chính cậu bé Jojo “Thỏ đế” cũng lại chính là “cái loa” to nhất cho những lập luận lố bịch của chủ nghĩa Quốc xã. 

Nhưng việc Taika Waititi đặt chính bản thân ông vào thế khó với cách lựa chọn đề tài và phần mở đầu gây nhiều chới với của Jojo Rabbit hoá ra lại chính là cơ hội để khán giả một lần nữa được hiểu thêm về tài năng thực sự của vị đạo diễn người New Zealand này. Bởi càng xem, họ sẽ càng nhận ra rằng Jojo Rabbit không chỉ là một tác phẩm hài thông thường, mà còn là một bộ phim được làm ra bởi một nghệ sĩ có trái tim lớn để nói lên câu truyện về số phận của những đứa trẻ sinh ra và lớn lên giữa sự tàn khốc của Chiến tranh thế giới thứ hai. Đây thực ra không hẳn là một đề tài mới, bởi điện ảnh thế giới đã chứng kiến rất nhiều tác phẩm xuất sắc khắc hoạ hình ảnh những đứa trẻ phải vật lộn tìm đường tồn tại giữa bom đạn cuộc chiến và sự tàn bạo của các bên tham chiến, nhất là Đức Quốc xã, như Idi i smotri (1985) của đạo diễn Sô viết Elem Klimov, Au revoir les enfants (1987) của Louis Malle, Mộ đom đóm (1988) của Isao Takahata, Pan's Labyrinth (2006) của Guillermo del Toro, hay gần đây là In This Corner of the World (2016) của Sunao Katabuchi. Một điểm chung của các bộ phim hết sức cảm động này là việc các đạo diễn thường nhấn rất mạnh vào sự tương phản giữa một bên là sự vô nhân tính của chiến tranh, một bên là sự ngây thơ con trẻ  và tình yêu thương vô bờ bến các em dành cho những người xung quanh kể cả ở bờ vực giữa sự sống và cái chết. Jojo Rabbit cũng là một tác phẩm như thế, bởi Waititi đã đem tới cho người xem những phút giây cảm động khi được chứng kiến sự trân quý Jojo “Thỏ đế” dành cho cậu bạn Yorki, dành cho Elsa, và đặc biệt là tình cảm của cậu đối với người mẹ Rosie xinh đẹp. Trong một năm có tới hai vai diễn “người mẹ” xuất sắc (cùng với vai Nicole Barber trong Marriage Story), Scarlett Johansson dù không có quá nhiều đất diễn trong “Jojo Rabbit” nhưng vẫn khiến khán giả chẳng thể quên diễn xuất ăn ý của cô cùng cậu bé bạn diễn nhí Roman Griffin Davis – người thủ vai Jojo “Thỏ đế”. Trong một bộ phim có rất nhiều tiếng cười, rất nhiều những cảnh quay ấn tượng, có lẽ đáng nhớ nhất với nhiều khán giả vẫn lại là cái nhìn đầy yêu thương Rosie dành cho Jojo, hay cái cách cô cẩn thận buộc dây giày cho cậu nhóc hậu đậu. Một chi tiết thú vị mà hẳn nhiều khán giả cũng sẽ nhận ra khi xem phim, đó là việc Taika Waititi đã lựa chọn Scarlett Johansson – một nữ diễn viên gốc Do Thái để vào vai một phụ nữ Đức “thứ thiệt” sống giữa lòng một nước Đức đang ở đỉnh điểm của chủ nghĩa bài Do Thái. 

Sau phần mở đầu với nhiều dấu hỏi, Jojo Rabbit hẳn sẽ khiến nhiều khán giả cảm thấy hài lòng bởi rất nhiều những tiếng cười và tình cảm mà Taika Waititi đem tới cho khán giả nhờ vào một kịch bản nhẹ nhàng nhưng không kém phần kịch tính và diễn xuất ăn ý của Johansson, Griffin Davis, và McKenzie – cô bé thủ vai Elsa. Nhưng phần kết bùng nổ của bộ phim sẽ còn khiến người xem không chỉ hài lòng mà còn thấy ngạc nhiên trước cách Waititi đột ngột thay đổi nhịp độ của bộ phim để đem tới cho khán giả một góc nhìn rất khác về bóng ma chiến tranh vốn từ đầu phim mới chỉ lẩn quất đâu đây phía sau cuộc sống tưởng chừng thanh bình hết mực của một thành phố Đức nơi hậu phương. Nhưng chiến tranh là thế, sự huỷ diệt của chiến tranh ập tới vào chính những lúc người ta không thể ngờ tới để cuốn đi mọi thứ, từ nhà cửa, tài sản, cho tới sinh mạng của những người dân vô tội. Để những bi kịch của chiến tranh không lặp lại, chỉ có một cách duy nhất là giữa người với người chúng ta có thể yêu thương, trân trọng, và mở lòng cho nhau theo cái cách Jojo “Thỏ đế” đã mở lòng đối với mọi người xung quanh cậu, kể cả với những người cậu được dạy là “kẻ thù” như Elsa. Có lẽ đó là một trong những thông điệp mà Taika Waititi muốn đem tới cho khán giả - muốn gìn giữ cuộc sống thanh bình cho những đứa trẻ như Jojo, như Yorki, như Elsa, mỗi người trong chúng ta cũng cần luôn giữ trong mình chút gì đó hồn nhiên, ngây thơ của con trẻ như chính cái cách Waititi đã thực hiện Jojo Rabbit – một tác phẩm về diệt chủng, về chiến tranh, nhưng vẫn tràn đầy sự yêu thương và trí tưởng tượng của trẻ con. 

=======

Bản đã biên tập trên Zing.

Marriage Story (2019)

Charlie Barber (Adam Driver) là một đạo diễn trẻ đang lên của làng kịch New York. Sau nhiều năm lăn lộn trong những sàn diễn nhỏ, Charlie và đoàn kịch của mình cuối cùng cũng đã chen chân được vào sân khấu Broadway – nơi được coi là thánh đường của nghệ thuật sân khấu Bắc Mỹ. Không chỉ vậy, anh còn được lựa chọn để trao giải thưởng MacArthur – giải thưởng vốn chỉ dành cho những người được coi là “thiên tài” trong lĩnh vực của họ với khoản tiền đủ lớn để trang trải cho các khoản nợ nần mà Charlie đã phải bỏ ra để nuôi đoàn kịch kén khách của anh. Nhưng không phải cuộc đời chỉ toàn màu hồng, “thiên tài” Charlie Barber cùng lúc cũng phải đối mặt với một tình thế hết sức nan giải, đó là việc người vợ và cũng là nàng thơ trên sân khấu của anh Nicole (Scarlett Johansson) nhất quyết đòi ly dị và chuyển sang sống ở phía bên kia của nước Mỹ để theo đuổi nghiệp diễn viên truyền hình ở Los Angeles. Xuất thân từ một gia đình có truyền thống diễn xuất ở Los Angeles và từng là một diễn viên đang lên của Hollywood, Nicole đã từ bỏ tất cả sau một lần tới New York và tình cờ gặp Charlie ở sân khấu kịch của anh, để rồi hai người trở thành vợ chồng và có với nhau cậu nhóc dễ thương Henry (Azhy Robertson). Hy sinh, yêu thương là vậy, mà không hiểu vì lý do gì mà Nicole nhất quyết đòi Charlie phải ký vào đơn ly dị, và khi anh chàng đạo diễn tỏ ra chần chừ trong việc giải quyết triệt để việc phân chia quyền nuôi Henry, Nicole đã nhờ luôn tới Nora Fanshaw (Laura Dern) – một nữ luật sư với nhiều mánh khoé trong nghề làm đại diện pháp lý cho mình để “cướp” Henry khỏi vòng tay của Charlie và khỏi cuộc sống dễ chịu ở New York. Bất ngờ bởi sự thay đổi chóng mặt của vợ, nhưng Charlie cũng nhanh chóng nhận ra rằng nếu không hành động, anh sẽ mất tất cả trong cuộc chiến ly hôn nơi pháp đình. Bởi vậy anh đã nhờ đến những tay luật sư cũng lọc lõi không kém là Bert Spitz (Alan Alda) và sau đó là Jay Marotta (Ray Liotta) đại diện cho mình trong cuộc tranh cãi cứ ngày một căng thẳng và không nhân nhượng giữa cặp vợ chồng từng một thời chia ngọt sẻ bùi trong căn hộ nhỏ bé nhưng hạnh phúc ở New York. Nhưng chính nhờ có những cãi vã, những xung đột ấy mà cả Charlie – một người gần như cả đời chỉ biết lo lắng cho vợ con và sâu khấu nhỏ của mình mới dần hiểu ra được tại sao chỉ yêu thương là chưa đủ, tại sao Nicole vẫn muốn rời bỏ anh dù vẫn còn vẹn nguyên sự yêu quý, trân trọng dành cho chồng.

Marriage Story là tác phẩm mới nhất của đạo diễn chuyên trị thể loại tâm lý – hài Noah Baumbach. Sinh ra và lớn lên ở New York, nghệ sĩ điện ảnh vừa bước sang tuổi ngũ thập này gần như dành cả sự nghiệp sáng tạo của mình cho những bộ phim bình dị với kinh phí thấp và bối cảnh đương đại để mô tả cuộc sống và tâm tư của những số phận đã gắn bó một phần lớn cuộc đời của họ với thành phố đông dân và hoa lệ nhất nước Mỹ. Luôn ôm đồm với cả vai trò biên kịch, đạo diễn, và gần đây là nhà sản xuất, Baumbach giữ cho mình được sự độc lập và thống nhất về cách tiếp cận đề tài cũng như lựa chọn nghệ thuật cho việc xây dựng nhân vật và bối cảnh cho các tác phẩm của ông. Bởi vậy mà khi xem phim của Noah Baumbach, người xem có thể vẫn phải căng như dây đàn khi theo dõi diễn biến tâm lý của những nhân vật có tính cách mạnh mẽ - đặc biệt là các nhân vật nữ chính, nhưng cũng lại thường xuyên có được những giây phút cảm thấy thanh thản vì được chứng kiến các nhân vật bộc lộ tấm chân tình cho nhau qua những câu thoại dí dỏm, những cử chỉ bình dị nhưng thấm đầy tình cảm giữa người với người. Marriage Story là một tác phẩm như thế. Câu truyện của cặp vợ chồng trẻ đã quá mệt mỏi với những giấc mơ dang dở, với những bức bối trong cuộc sống, với những trách nhiệm chẳng thể từ bỏ để được sống với chính mình đến mức phải ly dị nhau không còn là đề tài mới. Năm 1979, bộ phim “Kramer vs. Kramer” của Robert Benton đã đưa khán giả đến với cuộc chiến pháp lý và tâm lý của hai vợ chồng Ted và Joanna Kramer để giành lấy cậu con trai yêu quý Billy. Liên tiếp trong hai năm 2008 và 2010, Hollywood cho ra đời hai tuyệt phẩm về câu truyện buồn của những lứa đôi vì tình yêu mà vượt qua mọi khó khăn để tìm đến với nhau, để rồi phải xa rời mãi mãi vì những khác biệt không thể xoá nhoà bởi áp lực cuộc sống, áp lực trách nhiệm của những người-đã-lập-gia-đình. Đó là Revolutionary Road (2008) của đạo diễn người Anh Sam Mendes và Blue Valentine (2010) của Derek Cianfrance. Và tất nhiên không thể không kể tới A Separation – một tác phẩm lấy bối cảnh giáo lý, truyền thống nghiêm cẩn của xã hội Hồi giáo nơi đất nước Iran nhưng vẫn minh hoạ một cách hết sức đặc sắc tâm trạng của những cặp vợ chồng, những đứa con đột nhiên phải rơi vào cảnh gia đình tan nát sau nhiều năm ấm êm dưới cùng một mái nhà. Liệu Marriage Story có bị chìm nghỉm hay trở nên nhạt nhoà khi cố gắng kể cho khán giả một đề tài đã có rất nhiều tác phẩm xuất sắc như vậy? 

Nếu có cảm thấy lo lắng hay hoài nghi như vậy cho Noah Baumbach trước khi xem Marriage Story thì khán giả hoàn toàn có thể yên tâm rằng tác giả của những bộ phim tâm lý – hài xuất sắc như The Squid and the Whale (2005), Greenberg (2010) hay Frances Ha (2012) sẽ không làm họ thất vọng. Bởi cũng như đã từng thành công với The Squid and the Whale – một tác phẩm gần như là tự truyện của chính Baumbach về trải nghiệm thời ấu thơ của ông khi phải đối mặt với cảnh ly thân của cha mẹ, vị đạo diễn người New York đã lựa chọn cho Marriage Story cách kể chuyện nhẹ nhàng, đời thường và chân thành với những câu truyện gần gũi mà gần như bất cứ khán giả nào cũng có thể tìm thấy trong những phân đoạn khác nhau của bộ phim một phần nào đó giống với cảm xúc, giống với trải nghiệm, giống với ký ức của chính họ. Với những khán giả trẻ, có thể họ sẽ ngay lập tức bị thu hút bởi câu truyện tình yêu dù đã có nhiều dấu hiệu đổ vỡ nhưng đã từng có rất nhiều chương đẹp về một cặp đôi yêu thương và hiểu nhau hết mực tới mức sẵn sàng hy sinh nhiều cơ hội quý giá trong đời nghệ sĩ của họ để có thể tìm đến với nhau. Ngược lại, với những khán giả đã lập gia đình, chắc chắn những lý do khiến Charlie và Nicole phải ly dị, phải lôi nhau ra toà để tranh quyền nuôi cậu con trai đáng yêu Henry mới lại là những chi tiết làm họ giật mình, làm họ phải chú ý và tự soi xét lại xem mình liệu có quá vô tâm, quá coi nhẹ sự bền chặt của những mối dây tình cảm trong gia đình mà lơ là đi trách nhiệm phải bồi đắp, phải chia sẻ để những vết nứt đến từ sự khác biệt trong thói quen, trong công việc không biến thành những lỗ hở trống hoác trong mối quan hệ vợ - chồng, cha – con tới mức không thể hàn gắn. Việc chính Noah Baumbach đã có rất nhiều trải nghiệm thực tế với những vụ ly hôn, với những gia đình tan vỡ thông qua bài học của chính bản thân ông sau khi ly dị người vợ tài năng Jennifer Jason Leigh, và qua ký ức Baumbach vẫn lưu giữ sau bao năm về cuộc ly dị của bố mẹ ông đã giúp những câu truyện được kể trong Marriage Story về tâm trạng, cảm xúc của những người sắp phải rời xa đều tạo được cảm giác chân thực, gần gũi, không quá bi thương hay kịch tính hoá như cách Hollywood vẫn thường khắc hoạ những vụ ly hôn trên màn hình lớn.

Là một tác phẩm thuộc dòng tâm lý – hài, Marriage Story còn lôi cuốn khán giả qua những tình huống không biết nên khóc hay nên cười, qua những câu thoại “đẹp như văn xuôi” được các nhân vật dành cho nhau để thể hiện sự quan tâm và tình yêu thương, và nhất là qua những màn tung hứng hết sức ăn ý giữa Scarlett Johansson và Adam Driver trong vai cặp vợ chồng-sắp-ly-dị Nicole và Charlie Barber hay giữa bộ đôi luật sư “ở hai đầu chiến tuyến” Nora Fanshaw và Jay Marotta. Tất cả những cung bậc cảm xúc, những gia vị hài hước có, đau khổ có của cuộc sống gia đình và tình cảnh trớ trêu của hai vợ chồng và cậu nhóc nhà Barber được Baumbach sắp xếp một cách rất nhịp nhàng trong một tác phẩm có cấu trúc rất uyển chuyển với những phân đoạn chậm rãi, tình cảm, sử dụng nhiều cảnh quay độc thoại về ký ức đẹp của một gia đình từng hết mực hạnh phúc bên nhau, và xen kẽ là những trường đoạn có tiết tấu nhanh, cắt cảnh dứt khoát về hiện thực buồn của hai “người cũ” đang phải cố dùng mọi thủ đoạn – thậm chí là dùng chính những câu nói riêng tư khi hai người còn giữ được thâm tình để làm bằng chứng giành lấy cho bằng được quyền chăm sóc và nuôi nấng cậu bé Henry trong môi trường mà mỗi người trong vợ chồng nhà Barber đều khăng khăng là “tốt nhất cho cậu bé”. Chính nhờ lựa chọn biên tập phim như vậy, cùng cách kể chuyện hết sức duyên dáng của Noah Baumbach đã biến Marriage Story dù nói về một đề tài rất nặng nề nhưng vẫn lôi cuốn người xem, vẫn đủ sức nặng cảm xúc để buộc họ phải ngẫm nghĩ nhưng cũng lại không quá bi thương, buồn khổ hay nghiêm túc quá đáng như một số tác phẩm khác cũng nói về đề tài chia tay của những cặp vợ chồng yêu nhau như Blue Valentine. 

Rất quen thuộc về đề tài và phong cách nghệ thuật bởi không chỉ tiếp tục đảm nhiệm cả ba vai trò chính là đạo diễn – biên kịch – nhà sản xuất mà Noah Baumbach còn mời cả bộ đôi nhạc sĩ – nhà quay phim xuất sắc từng hợp tác với ông trong tác phẩm gây tiếng vang The Meyerowitz Stories (2017) là nhạc sĩ Randy Newman và quay phim Robbie Ryan, nhưng Marriage Story lại gây ngạc nhiên với khán giả khi bộ phim lại vắng bóng những gương mặt thường xuyên xuất hiện trong phim của Baumbach, đó là Ben Stiler và Greta Gerwig. Thay vào đó, hai gương mặt hiện đang rất được chú ý của dòng phim siêu anh hùng và loạt phim Chiến tranh giữa các vì sao là “Goá phụ đen” Scarlett Johansson và “Kylo Ren” Adam Driver – những ngôi sao được Baumbach mời thủ diễn hai nhân vật nặng ký nhất của Marriage Story là Nicole và Charlie Barber. Được coi là một trong những ngôi sao nữ đắt giá nhất của Hollywood tại thời điểm hiện tại, nhưng Scarlett Johansson có lẽ vẫn khiến vài người nghi ngờ khi cô nhận vai diễn nặng ký và trung tâm của Marriage Story là cô diễn viên đang phải vật lộn tranh đấu cho cả hạnh phúc cá nhân và tương lai sự nghiệp Nicole Barber bởi trong suốt 13 năm qua kể từ Match Point (2006), Johansson gần như không có được một vai diễn tâm lý nào đáng kể mà chỉ chủ yếu gây dựng danh tiếng qua những bộ phim siêu anh hùng hay phim hành động cần một gương mặt sáng, thu hút khán giả nhưng không thực sự yêu cầu chất lượng diễn xuất quá vượt trội. Ngay cả với hai nhân vật cô thủ vai trong Lost in Translation và Girl with a Pearl Earring – hai vai diễn được coi là để đời của Scarlett Johansson, thì nữ diễn viên 35 tuổi người Mỹ cũng không bị đòi hỏi phải diễn những trường đoạn bùng nổ hay phải liên tục thay đổi về mặt cảm xúc như với vai Nicole Barber. Nhưng với Marriage Story, Johansson đã tái khẳng định được rằng cô không hề là một “bình hoa di động” của Hollywood, bởi với một mái tóc cắt tém, khuôn mặt ít trang điểm, Scarlett Johansson đã lột bỏ hoàn toàn cái mác “siêu anh hùng” để biến thành thành một Nicole Barber hết mực mạnh mẽ để bảo vệ, để giữ lại những gì cô yêu quý như cậu con trai Henry, như tình yêu với nghệ thuật, nhưng cũng lại có nhiều giây phút yếu lòng bởi tình cảm, và cả tình thương sâu đậm dành cho người chồng nghệ sĩ tới mức vô tâm tính Charlie Barber. Trong cuộc chạy đua giành khán giả và bắt kịp những trào lưu mới nhất của văn hoá – xã hội Mỹ, gã khổng lồ của dòng phim siêu anh hùng Marvel đã phải rất đau đầu trong việc phải nhanh chóng đưa ra thị trường một tác phẩm có vai trung tâm là một nữ siêu anh hùng có thể giúp đề cao nữ quyền. Người cuối cùng được chọn chính là Scarlett Johansson và vai diễn Goá phụ đen vốn đã trở nên quen thuộc với khán giả khắp thế giới qua loạt phim Avengers. Thật trớ trêu là không cần đợi tới khi “Black Widow” được công chiếu, ngay tại thời điểm hiện tại Johansson đã có thể khẳng định tuyên ngôn về nữ quyền thông qua vai Nicole Barber – người phụ nữ sẵn sàng xoá đi những gì đã có để làm lại từ đầu với điều kiện được là chính mình, được thực hiện những giấc mơ mình đã phải dẹp sang một bên để hy sinh cho chồng con trong những năm dài đằng đẵng sống giữa một thành phố thân thiện nhưng chẳng phải quê hương. 

Nhưng thậm chí còn xuất sắc hơn Scarlett Johansson đó là Adam Driver – nam diễn viên từng “chuyên trị” vai phụ trong các phim của Noah Baumbach như Frances Ha, While We're Young (2014), và The Meyerowitz Stories nay quay trở lại trong một vai diễn với thời lượng xuất hiện dài hơn nhiều lần – vai anh chàng đạo diễn sâu khấu Charlie Barber trong Marriage Story. Không phụ sự tin tưởng của Baumbach, Adam Driver đã đưa tới khán giả một Charlie Barber với cực kì nhiều màu sắc cảm xúc và lớp lang về tính cách. Lãng mạn, nhẹ nhàng kiểu nghệ sĩ trong những giờ phút bày tỏ tình cảm với người vợ cũ có, dứt khoát, quyết liệt và ngoan cố theo kiểu đạo diễn – người chủ của cả sân khấu khi phải đối diện với những quyết định đòi hỏi có cả sự đồng thuận của hai vợ chồng có, và vụng về, bất lực đến mức tủi thân khi phải đối mặt với thực tế là cậu con trai yêu quý Henry đang ngày càng rời xa khỏi vòng tay mình cũng có. Xuyên suốt Marriage Story, khán giả được chứng kiến rất nhiều những khuôn mặt như thế của Charlie Barber qua sự thể hiện tuyệt vời của Adam Driver. Chỉ cần nhìn vào ánh mắt sâu thẳm của Driver, chỉ cần lắng nghe giọng nói run run của Charlie khi chia sẻ những tâm tư thầm kín với Nicole, với con trai, chỉ cần chứng kiến cách Charlie lúng túng thể hiện tình yêu thương hết mực cho con trai Henry, người xem cũng có thể cảm nhận được phần nào những biến động về tâm lý, tình cảm đang trào dâng trong đầu của anh chàng đạo diễn “thiên tài” Charlie Barber khi phải đối mặt với tình cảnh khó khăn không thể lường tới với người vợ từng bao năm má ấp tay kề. Và cũng chỉ cần thưởng thức bài hát da diết Being Alive – Sống thực sự do chính Adam Driver thể hiện bằng chất giọng trầm ấm, khán giả cũng có thể nhận ra rằng không chỉ Nicole, mà chính bản thân Charlie cũng đang day dứt với câu hỏi thế nào là sống thực sự giữa muôn chùng bủa vây của trách nhiệm với gia đình, trách nhiệm với công việc, trách nhiệm với những người mình yêu thương. Diễn xuất ăn ý, nhập vai, và rất có chiều sâu của Adam Driver và Scarlett Johansson, cùng cách diễn tự nhiên của cậu nhóc Azhy Robertson trong vai “cục cưng” Henry của Nicole và Charlie, và sự xuất hiện tuy ngắn ngủi nhưng vẫn gây ấn tượng cho người xem của của bộ ba diễn viên gạo cội Laura Dern, Alan Alda, và Ray Liotta trong vai ba vị luật sư chuyên nghề giúp các cặp đôi ly hôn “giải quyết ổn thoả” đã giúp Marriage Story trở thành một tác phẩm thành công cả về nội dung và diễn xuất. 

Nicole và Charlie, ai là người đúng, ai là người sai trong việc gia đình nhà Barber phải mỗi người mỗi ngả, trong việc cậu bé Henry dù rất vui với cuộc sống đầy nắng gió trong thành phố rộng lớn của những chiếc xe hơi ở Bờ Tây nước Mỹ Los Angeles vẫn phải mong ngóng những đợt “thăm nuôi” của người cha vẫn cố giữ lại mái ấm nhỏ của gia đình giữa thành phố New York lạnh lẽo, chật chội tới mức chỉ cần “đi bộ là đến”? Nhiều khả năng sau khi xem xong Marriage Story, mỗi khán giả sẽ có một câu trả lời cho riêng mình về “thủ phạm” đã gây ra cái kết cho mối tình đẹp ấy của vợ chồng nhà Barber. Nhưng có lẽ tất cả sẽ cùng đồng ý rằng Marriage Story – câu truyện về một đám cưới thực ra lại chính là câu truyện về những người nghệ sĩ nhiều khi đã quá yêu nhau, đã quá yêu công việc tới mức quên đi rằng họ chỉ có thể duy trì được sự quan tâm, sự hy sinh dành cho nhau như thế nếu họ “sống thực sự” – thực sự để tâm tới chính những mong muốn, suy nghĩ để bản thân họ được being alive, được là chính mình. Rất nhiều cảm xúc, rất nhiều tâm trạng, nhưng đọng lại cuối cùng vẫn là rất nhiều tinh thần lạc quan, rất nhiều suy nghĩ tích cực về cái cách những người sắp, đang hoặc đã từng lập gia đình muốn “sống thực sự” và nên “sống thực sự”, Marriage Story của Noah Baumbach quả thực là một tác phẩm đáng xem đối với công chúng nói chung, và đặc biệt là với những người trẻ muốn tránh khỏi những trải nghiệm buồn về một gia đình tan vỡ mà Nicole, Charlie, và Henry đã phải trải qua chỉ vì lỡ không quan tâm tới nhau, không quan tâm tới chính bản thân mình.  

=====

Bản đã biên tập trên Zing.

The Farewell (2019)

Ôm mộng thành danh với nghiệp văn giữa thành phố New York đông đúc chật chội, cô gái trẻ Billi (Awkwafina) vừa phải vật lộn với hoá đơn tiền nhà quá hạn, với “thư từ chối” đến từ các quỹ học giả danh giá, vừa phải đương đầu với khủng hoảng đầu đời của một cô gái người Mỹ gốc Hoa chưa thể xác định được cho mình một đường đời vững chắc, và cũng chẳng thể trả lời nổi câu hỏi rốt cuộc cô là ai – đứa con gái người Hoa yêu thương của cặp vợ chồng gốc Trường Xuân là ông Hải Yến (Tzi Ma) và bà Kiện (Lâm Hiểu Kiệt), hay một nữ văn sĩ nổi loạn người Mỹ với chất giọng đặc sệt New York?

Nếu không kể ông Hải Yến và bà Kiện, thì sợi dây duy nhất còn níu Billi lại với nguồn cội Trung Hoa là “Nãi Nãi” – bà nội của cô bé (Triệu Thục Trân). Không hiểu có phải vì xuất thân là một quân nhân, mà Nãi Nãi luôn hào sảng, yêu đời, yêu quý con cháu dù phải trải qua không biết bao biến thiên của lịch sử hiện đại Trung Quốc, chứng kiến sự ra đi của người chồng vì căn bệnh ung thư, và việc hai đứa con trai Hải Tân (Tưởng Vĩnh Ba) và Hải Yến rời bỏ quê hương từ rất sớm để tìm vận may nơi đất khách quê người. Bên mình chỉ có người em gái cũng đã ở tuổi bạc đầu (Lô Hồng), nhưng tuổi già và sự cô đơn chưa bao giờ ngăn cản được Nãi Nãi bày tỏ sự quan tâm và tình yêu vô bờ bến với đứa cháu vẫn còn đang “ế chồng” ở phía bên kia bờ đại dương. Thế rồi Nãi Nãi được chẩn đoán mắc ung thư giai đoạn cuối – nỗi khiếp sợ của bất cứ người dân Trung Quốc nào bởi với họ, mắc ung thư nghĩa là đã được trao bản án tử không bệnh nhân nào có thể trốn thoát, bởi không chết vì bệnh tật thì họ - những bệnh nhân ung thư cũng sẽ chết vì tâm lý sợ hãi trước bóng ma của Thần Chết cận kề.

Dù đã thoát Trung từ rất sớm nhưng cả hai anh em Hải Tân và Hải Yến vẫn mang theo họ tâm lý quen thuộc nói trên của người Hoa khi phải đối đầu với tin dữ ập đến với người thân trong gia đình. Muốn Nãi Nãi không phải đối đầu với nỗi sợ hãi của người mắc ung thư và sống vui nốt những ngày tháng cuối đời bên con cháu, anh em Hải Tân và Hải Yến quyết định đẩy Hạo Hạo (Trần Hàm) – cậu con trai nhút nhát của Hải Tân phải làm đám cưới ngay với cô bạn gái mới quen Aiko (Aoi Mizuhara) ở Trường Xuân để gia đình nhà Hải Tân từ Nhật và Hải Yến từ Mỹ có cớ quay trở về thăm Nãi Nãi mà vẫn không phải nói thật với bà về “án tử” ung thư mà các bác sĩ đã tuyên với Nãi Nãi. Người duy nhất không được hai gia đình Hải Tân, Hải Yến mong đợi trong đám cưới chạy tang của Hạo Hạo chính là Billi, bởi mọi người sợ rằng với tính cách đã được “Mỹ hoá” hoàn toàn – thẳng thắn, không che dấu cảm xúc, Billi không cố ý thì cũng sẽ vô tình tiết lộ tình hình bệnh tình của Nãi Nãi cho chính bà nội, và phá hỏng “âm mưu” của cả đại gia đình. Nhưng với tấm lòng trĩu nặng vì thương nhớ Nãi Nãi, và vì vô số những thất bại cô vẫn đang phải đương đầu hàng ngày giữa thành phố New York xa lạ, Billi vẫn quyết định quay trở về. Trở về để lao vào vòng tay âu yếm của bà nội, trở về để tìm lại chính mình.

Biệt cáo tố tha (Đừng nói bà biết) hay The Farewell là bộ phim điện ảnh thứ hai của nhà làm phim người Mỹ gốc Hoa Lulu Wang (Vương Tử Dật) dựa trên chính những trải nghiệm của cô khi phải đối mặt với tin dữ về việc người bà yêu quý của Wang mắc căn bệnh ung thư quái ác. Khởi đầu từ câu truyện What You Don't Know được Wang kể lại trên chương trình phát thanh This American Life, The Farewell có thể coi là một tác phẩm nhỏ nhưng mang đậm chất cá nhân của Wang bởi chỉ quay trong 24 ngày với kinh phí vỏn vẹn 3 triệu đô la, nhưng Wang đã mang rất nhiều kỉ niệm và cảm xúc riêng của cô vào bộ phim, từ thành phố công nghiệp Trường Xuân khô khan và lạnh lẽo, cho tới những bài “thể dục” đơn giản nhưng hiệu quả mà Nãi Nãi của chính Wang đã dạy cô từ ngày còn bé. Tuy có kinh phí thấp và phần bối cảnh không hề bắt mắt, nhưng phần nhìn của The Farewell lại là một trong những điểm ấn tượng nhất của bộ phim khi Lulu Wang và nhà quay phim nữ Anna Franquesa Solano đã chọn được cho tác phẩm của họ những góc quay hết sức xuất sắc vừa gợi lên được những góc cạnh cô đơn, mỏng manh của những người Hoa xa xứ như ông Hải Tân, như bà Kiện sau bao năm ở trong tình trạng tiến thoái lưỡng nan giữa nối nhớ nhà chưa bao giờ tắt và niềm khao khát đổi đời cho mình và người thân nơi đất khách quê người xa lạ, lại vừa đem đến cho khán giả một đất nước Trung Quốc hiện đại cũng ẩn chứa đầy mâu thuẫn giữa một bên là những giá trị gia đình, những quan niệm truyền thống đã ăn sâu bám rễ ngàn đời trong tâm khảm người Hoa với một bên là sự thịnh vượng giàu sang đang dần phá huỷ những di sản muôn đời đó một cách hết sức lạnh lẽo. Sử dụng rất nhiều gam màu lạnh và những bối cảnh đơn giản, nhiều góc cạnh, đôi lúc trống trải bóng người, The Farewell đem lại cho khán giả một Trung Quốc qua góc nhìn rất hiện đại và khác biệt so với trào lưu hiện tại của Hollywood vốn luôn nhìn đất nước tỷ dân này như một xã hội náo nhiệt, nhiều màu sắc, đông đúc đến ngạt thở. Lựa chọn nghệ thuật này của Lulu Wang và Anna Franquesa Solano có lẽ là để chia sẻ với khán giả góc nhìn Trung Quốc của một đứa con đang mất dần nguồn cội – Lulu Wang/Billi khi phải cố sức níu kéo những gì còn sót lại trong tâm hồn để vẫn có thể định vị mình như một người gốc Hoa xa xứ chứ không phải là một người Mỹ “tình cờ” có bố mẹ là người Trung Quốc.

Tự tay viết kịch bản và đạo diễn The Farewell, rõ ràng Lulu Wang rất muốn tác phẩm mới nhất này của cô truyền tải được một cách trung thực nhất, chính xác nhất những tâm sự đầy chất riêng tư của chính bản thân nữ đạo diễn họ Wang trong một giai đoạn gian khó của cuộc đời. Bởi vậy, có lẽ không ít khán giả sẽ cảm thấy ngạc nhiên vì việc cô lựa chọn Awkwafina – một ca sĩ nhạc rap vốn chưa gây được nhiều tiếng vang trên màn ảnh lớn ngoài vai diễn cô nàng đại gia “hoạt náo viên” trong Crazy Rich Asian vào vai Billi. Nhưng sau khi xem The Farewell, chắc chắn mọi sự nghi ngại của khán giả đối với khả năng diễn xuất của Awkwafina cũng sẽ tan biến bởi cô đã thể hiện rất thành công những cung bậc cảm xúc hết sức khác nhau của Billi – từ cảm giác cô độc, thất bại của một nữ văn sĩ trẻ chưa thể tìm thấy chỗ đứng cho bản thân, tới niềm hạnh phúc vô bờ bến khi lại được là “đứa cháu nhỏ” của Nãi Nãi. Sự tương phản giữa vô vàn những cung bậc tình cảm của Billi và cái cách những người Trung Quốc “gốc” như Hải Tân, Hải Yến, như em gái của Nãi Nãi luôn cố kìm nén mọi cảm xúc là một nét đặc sắc khác của The Farewell bởi đó là nguồn gốc của rất nhiều tình huống gây cười trong phim, nhưng cũng lại giúp nêu bật được chủ đề xuyên suốt của tác phẩm về những mâu thuẫn khó lòng hoá giải của một người Hoa xa xứ đang cố níu kéo lại những gì còn thuộc về nguồn cội của bản thân.

Đối với nhân vật quan trọng thứ hai của bộ phim là Nãi Nãi – “mỏ neo” của Billi với quê hương Trung Hoa, Lulu Wang đã quyết định trao cho một nữ diễn viên gạo cội vốn chưa từng xuất hiện ở Hollywood nhưng lại rất quen thuộc với khán giả hâm mộ truyền hình Trung Quốc, đó là Triệu Thục Trân. Được Wang gọi một cách tôn trọng là Triệu lão sư, Triệu Thục Trân là diễn viên “chuyên trị vai bà” trong các phim truyền hình Trung Quốc. Có lẽ bởi vậy mà nữ diễn viên họ Triệu vào vai rất ngọt trong The Farewell khi bà không mất nhiều thời gian để chiếm được cảm tình của khán giả và xuyên suốt bộ phim trở thành trụ cột, chỗ dựa về mặt tinh thần không chỉ cho con cháu của Nãi Nãi trong phim mà còn cho chính người xem The Farewell bất chập việc chính Nãi Nãi nhẽ ra mới lại cần chỗ dựa tinh thần trong thời khắc phải đối diện với căn bệnh ung thư quái ác. Sự lạc quan, tin tưởng chưa bao giờ tắt vào cuộc sống, vào con người của Nãi Nãi qua sự thể hiện của Triệu Thục Trân là điểm sáng đáng quý của The Farewell nhất là khi căn bệnh ung thư quái ác thường được mô tả trên phim như nguồn cơn của mọi buồn đau và rắc rối. Rất tiếc là nếu so với Awkwafina và Triệu Thục Trân hay một phần nào đó là Lâm Hiểu Kiệt trong vai bà Kiện mẹ Billi thì các diễn viên khác trong phim The Farewell không để lại nhiều ấn tượng đối với khán giả, thậm chí còn để lại cảm giác nghiệp dư khá rõ rệt vốn là “chỉ dấu” của những bộ phim kinh phí thấp.

Nếu đọc qua nội dung và bối cảnh của The Farewell, có lẽ nhiều người yêu phim sẽ liên tưởng tới tác phẩm xuất sắc cũng xoay quanh một “đám cưới giả” là Hỷ yến (The Wedding Banquet, 1993) của đạo diễn người Đài Loan Lý An. Nếu so với Hỷ yến thì các tuyến truyện hay cách xây dựng nhân vật của The Farewell có lẽ chưa thể so sánh về mức độ đặc sắc, nhất là đối với những người xem muốn tìm hiểu thêm về cách nghĩ, cách sống, về truyền thống của các gia đình người Hoa. Nhưng nếu xem The Farewell như một câu truyện kể hết sức riêng tư của chính nữ đạo diễn Lulu Wang về những trăn trở, suy tư của cô trong việc định vị bản thân giữa hai dòng nước của “mái nhà” New York và “nguồn cội” Trung Hoa thì tác phẩm đã hoàn toàn thành công với minh chứng là vô số những lời tán dương của giới phê bình hay giải thưởng của khán giả dành cho bộ phim trong Liên hoan phim Sundance London. Hy vọng rằng với thành công của The Farewell hay trước đó là Crazy Rich Asian (2018) và The Big Sick (2017), tâm thế của những người con xa xứ với nguồn cội khác nhau tại Hoa Kỳ, gốc rễ văn hoá của những quốc gia châu Á khác với lịch sử, truyền thống tương tự như Trung Quốc sẽ được Hollywood khai thác triệt để hơn nữa để người Mỹ gốc Á không chỉ còn là những “người thiểu số gương mẫu” (model minority) trong văn hoá đại chúng Mỹ. 

=========

Bài đã biên tập trên Zing.